پلامکس متریکس: شاخص سنجش اثرگذاری علمی

 در طی دو دهه گذشته، نحوه استفاده و ارتباط مردم با منابع علمی کاملا تغییر یافته است. مردم غالبا از طریق شبکه‌های اجتماعی درباره مطلبی یاد می‌گیرند و برای یافتن آن جست‌‌وجو می کنند. همچنین آنها برای دست یافتن به مطالب علمی خود از طریق هزاران سایت شامل واسپارگاه دسترسی آزاد اقدام می‌کنند. بنابراین جامعه پژوهش برای تعیین مهم‌ترین و ارزشمندترین پژوهش علاوه بر شاخص های مبتنی بر شمارش استناد به شاخص های آلتمتریکس یا دگرسنجه ها توجه کرده اند.

در اوایل سال 2012 پلام آنالیتیکس Plum Analytics با چشم انداز به دست آوردن روشی پیشرفته برای اندازه‌گیری تأثیر پژوهشی افراد و سازمان‌ها تاسیس شد. سپس در سال 2014 به بخشی از خدمات اطلاعاتی ابسکو تبدیل شد و در سال 2017 به الزویر پیوست. یکی از خدمات پلام آنالیتیکس برای سنجش تاثیرگذاری علمی پلامکس متریکس PlumX Metrics است. این شاخص، هم اکنون در کنار دیگر شاخص های سنجش نویسندگان و بروندادهای پژوهشی در اسکوپوس، قابل مشاهده است.

پلامکس متریکس

پلامکس‌ متریکس اطلاعاتی را در مورد نحوه تعامل افراد با تک تک نتایج پژوهش‌ها در قالب محصولات پژوهشی (مقالات، فیلم، محصولات علمی کنفرانس‌ها، فصول کتاب و موارد دیگر) در محیط آنلاین ارائه می‌کند. نمونه‌ هایی از این نحوه تعامل شامل وقتی که پژوهشی در خبرها اشاره شده، در مورد آن توییت شده، در شبکه های اجتماعی دیده شده یا بارگیری شده است و غیره.

پلامکس شاخص های تحقیقاتی مناسبی را برای انواع محصولات علمی جمع‌آوری و آنها را به پنج دسته جدا طبقه‏ بندی کرده است. این پنج دسته شامل استناد(Citation)، استفاده(Usage)، جذب(Captures)، اشاره(Mentions)، رسانه اجتماعی(Social Media) است. در این سنجش تاکنون 67 نوع محصول پژوهشی در نظر گرفته شده است که ردیابی آن توسط ID های مختلفی صورت می گیرد.

در سرفصل های بعدی به توضیح انواع محصولات پژوهشی، ردیابی محصولات و معیارهای ارزیابی می پردازیم.

بروندادهای پژوهشی  (Research Output (aka Artifacts

 پلامکس معیارهای پژوهشی درباره مقاله‌های مجله‌های علمی جمع‌آوری کرده، اما بروندادهای پژوهشی خیلی بیشتر از این مورد است. پژوهشگران بسته به رشته پژوهشی خود فرمت‌های زیادی از محصولات علمی را تولید می کنند. به عنوان مثال: تولیدات اصلی برخی پژوهشگران ممکن است کتاب‌ و فصول کتاب منتشر کرده باشند؛ یا نتایج خود را در کنفرانسی ارائه دهند و اسلایدهای خود را به اشتراک بگذارند؛ یا داده‌های پژوهشی خود را در رسانه ای ارائه کنند؛ ممکن است درباره نتایج منفی پژوهش‌های خود که در مقاله‌ای ذکر نکرده اند در وبلاگی ارائه کنند.

پلام آنالیتیکس در تلاش است تا معیارهای تحقیقاتی پیرامون همه انواع بروندادهای علمی که artifacts یا مصنوعات می‌نامد جمع آوری کند که تاکنون 67 نوع برونداد پژوهشی را در نظر گرفته است که در شکل زیر قابل مشاهده است.

ردیابی بروندادهای پژوهشی

 ردیابی یک برونداد پژوهشی نیازمند راهی برای شناسایی آن است. برای مثال برای شناسایی مقالات از شناسه شی دیجیتال (DOI) استفاده می شود. اما در مورد ردیابی مقالاتی که DOI ندارند و یا محصولاتی علمی که مقاله نبوده اند، شناسایی آنها نیز به فرمت یا بستر نمایه سازی آن بستگی دارد. مثلا مقالاتی که در پابمد نمایه می‌شوند (که ممکن است DOIنداشته باشند)  دارای شناسه PMID هستند. محصولات پژوهشی که به صورت فیلم در YouTube هستند دارای شناسه یوتیوب هستند. شناسایی کتاب توسط ISBN صورت می گیرد. بنابراین پلام آنالیتیکس برای جمع آوری معیارهای بیش از 52 میلیون منبع پژوهشی به شناسه‌های بیشتری نیاز دارد. تصویر زیر چندین نمونه مهم از شناسه‌ها را نمایش می‌دهد.

شاخص‌های ارزیابی

همان طور که گفته شد آنچه به عنوان پلامکس متریکس شناخته می شود، پنج دسته از معیارها هستند که کمک می‌کنند تا مقادیر عظیمی از داده‌های بدست آمده به وسیله مقایسه مثل به مثل تجزیه و تحلیل شوند. در زیر به توضیح هر کدام از این معیارها و سنجه‌های آن می‌پردازیم.

استناد (Citation): تعداد استناد در پلامکس به این معنی است که چندبار مقاله شما توسط دیگران استناد شده است. این مقوله شامل:

  • استناد (Citation): استناد سنتی در پایگاه‌های استنادی از قبیل اسکوپوس
  • استنادهای بالینی (Clinical Citations): استنادی که منابع مختلف بالینی به محصولات پژوهشی کرده‌اند. منابع مختلف بالینی شامل: سیستماتیک‌رویو، آزمایشات بالینی، دستورالعمل‌های بالینی، خدمات هشدار بالینی (مانند NICE Guidelines).
  • استناد سیاست یا خط‌مشی (Policy Citation): استنادی که اسناد خط مشی به یک محصول پژوهشی کرده‌اند. مانند منابعی که در عنوان آنها کلمات دستورالعمل، توصیه یا راهنما وجود دارد (مانند Let’s get Scotland Walking-The National walking Strategy)
  • استناد ثبت اختراع (Patent Citation): استنادی که ثبت اختراع‌ها به یک محصول پژوهشی کرده‌اند. مانند Wheelchair hand rim
  • استنادهای گروهی ثبت اختراع (Patent Family Citations):  چند حق ثبت اختراع که در محتوای فنی مشابه هستند به یک محصول پژوهشی استناد کرده اند.

جدول زیر سنجه های اندازه‌گیری و منابعی هستند که پلامکس برای اندازه گیری “استناد” از آن استفاده می‌کند.

سنجه (Metric) منابع (Sources)

شرح (Descriptiom)

استناد (Citation Indexes)

Airiti Academic Citation Index

تعداد آثار Airiti ACI که به یک محصول پژوهشی استناد کرده اند

استناد (Citation Indexes) Chinese Science Citation Database

تعداد آثار Chinese Citation Database (CSCD) که به یک محصول پژوهشی استناد کرده اند

استناد (Citation Indexes) Crossref

تعداد آثاری که به یک محصول پژوهشی بر طبق آمار کراس رف استناد کرده‌اند.

استناد  (Citation Indexes)

Pubmed Central تعداد مقالات PubMed Central که به یک محصول پژوهشی استناد کرده اند
استناد (Citation Indexes) Pubmed Central Europe

تعداد مقالات PubMed Central Europe که به یک محصول پژوهشی استناد کرده اند.

استناد (Citation Indexes) Repec

تعداد آثار RePEc  که به یک محصول پژوهشی استناد می کنند توسط CiTEc (یکی از خدمات RePEc (محسابه می شود

استناد (Citation Indexes) Scielo

تعداد مقالات SciELO که به یک محصول پژوهشی استناد  داده‌اند.

استناد (Citation Indexes)

Scopus

تعداد مقالاتی که به یک محصول پژوهشی بر طبق آمار اسکوپوس استناد کرده اند.

استناد  (Citation Indexes)

Ssrn

تعداد آثار SSRN که به یک محصول پژوهشی استناد کرده اند

استناد ثبت‌اختراع (Patent Citations)

Uspto

تعداد حق ثبت اختراعی که بر طبق داده‌های United States Patent and Trademark Office به یک محصول پژوهشی ارجاع داده اند.

استنادهای گروهی ثبت اختراع  (Patent Family Citations)

EPO, IPO, JPO, USPTO, WIPO

تعداد  گروهی ثبت اختراع که بر طبق داده های EPO, IPO, JPO, USPTO, WIPO به یک محصول پژوهشی ارجاع داده اند.

استنادهای بالینی (Clinical Citations) Dynamed Plus Topics تعداد محتوای علمی Dynamed Plus Topics که به یک محصول پژوهشی ارجاع داده اند
استنادهای بالینی (Clinical Citations) Pubmed Clinical Guidelines تعداد راهنماهای بالینی پابمد که به یک محصول پژوهشی ارجاع داده اند.
استنادهای بالینی (Clinical Citations) National Institute For Health And Care Excellence (NICE) – UK

 

تعداد راهنماهای بالینی NICE که به یک محصول پژوهشی ارجاع داده اند.
استناد خط مشی (Policy Citations) Policy Document Source Lists Curated By Plumx تعداد اسناد خط مشی که به یک محصول پژوهشی ارجاع داده اند

استفاده (Usage): شاخصی است که نشان می‌دهد کسی درحال خواندن یا استفاده از محصول پژوهشی است. اندازه میزان استفاده از محصول پژوهشی اصلی‌ترین چیزی است که پژوهشگران می‌خواهند بعد از استناد بدانند. این شاخص شامل سنجه هایی از قبیل : کلیک، دانلود، بازدید (چکیده، متن کامل) ، نگه داشتن در کتابخانه و در نمایش‏های ویدیویی است.

جدول زیر منابع و معیارهای اندازه‌گیری هستند که پلامکس برای اندازه گیری “استفاده” آن را به کار می‌برد.

سنجه (Metric)

منابع (Sources)

شرح (Descriptiom)

بازدید چکیده (Abstract Views) Airiti Iread Ebooks, Airiti Library, Bepress, Cabi, Dspace, Ebsco, Eprints, Repec, Scielo, Ssrn تعداد دفعاتی که چکیده یک محصول پژوهشی دیده شده است
کلیک ها (Clicks) Bit.Ly تعداد کلیک‌هایی متعلق به یک URL
همکاران (Collaborators) Github تعداد همکاران متعلق به یک محصول پژوهشی
بارگیری (Downloads) Airiti Iread Ebooks, Airiti Library, Bepress, Dryad, Dspace, Ebsco, Eprints, Figshare, Github, Institutional Repositories, Pure (For Select Customers Only), Repec, Slideshare, Ssrn تعداد دفعاتی که یک محصول پژوهشی بارگیری شده است
بازدید از متن کامل (Full Text Views) Airiti Iread Ebooks, CabiEbscoOjs JournalsPlos, Pubmedcentral (For Plos Articles Only)Scielo تعداد دفعاتی که متن کامل یک مقاله بازدید شده است.
نگاهداشتن (Holdings) Worldcat تعداد کتابخانه‌هایی که یک کتاب را دارند.
لینک‌های خارجی (Link Outs) Ebsco تعداد دفعاتی که از لینک های خارج از ابسکو روی فهرست کتابخانه یا روی لینک‌های پیوندی به متن کامل در ابسکو کلیک شده است.
اجرا کردن (Plays) Vimeo, Youtube, Soundcloud تعداد دفعاتی که یک فایل صوتی یا تصویری اجرا شده است.
بازدید (Views) Dryad, Figshare, Slideshare تعداد دفعاتی که یک محصول پژوهشی دیده شده است.

جذب (Captures): جذب، نشان می‌دهد که فرد می‌خواهد به اثر پژوهشی برگردد. در واقع آخر مسیر جذب، بوک مارک شدن، اضافه کردن به علاقه‌مندی‌ها، خواننده شدن آن مقاله یا تماشاگر شدن آن منبع خواهد بود. جذب‌ها به این علت که آنها می‌توانند یک شاخص ابتدایی و پیشرو برای استنادهای آینده باشند مهم هستند. شامل بوک‌مارک، کدفورک، ذخیره در کتابخانه‌ها، ذخیره در نمایش دهنده‌ها، علاقه مندی‌ها

جدول زیر سنجه های اندازه گیری و منابعی هستند که پلامکس برای اندازه گیری “جذب” از آن استفاده می‌کند.

سنجه (Metric)

منابع (Sources)

شرح (Descriptiom)

بوک‌مارک (Bookmarks) Delicious (Historical Only) تعداد دفعاتی که یک محصول پژوهشی بوک‌مارک شده است
علاقه‌مندی‌ها (Favorites) Slideshare, Soundcloud, Youtube تعداد دفعاتی که یک محصول پژوهشی به عنوان یک علاقه‌مندی نشانه‌گذاری شده است
دنبال‌کننده (Followers) Github تعداد دفعاتی که یک شخص یا یک محصول پژوهشی دنبال شده است.
انشعاب (Forks) Github تعداد دفعاتی که یک مخزن نرم افزار توسط شخصی منشعب شده است
خوانندگان (Readers) Citeulike (Historical Only),
Goodreads, Mendeley, SSRN
تعداد افرادی که یک محصول پژوهشی را به کتابخانه یا محل ذخیره خود اضافه کرده‌اند.
ذخیره/ ارسال (Exports/Saves) Ebsco Ssrn, تعداد دفعاتی که استناد یا چکیده و متن کامل اچ تی ام ال  یک محصول پژوهشی ذخیره، ارسال، یا چاپ شده است
مشترکان (Subscribers) Vimeo, Youtube تعداد افرادی که برای روزآمد کردن یک محصول پژوهشی مشارکت کرده اند.
تماشاکنندگان (Watchers) Github

 

تعداد افرادی که برای روزآمد کردن یک محصول پژوهشی آن را تماشا می‌کنند.

اشاره(Mentions): تعداد اشاره‌هایی که به محصولات پژوهشی در پست بلاگ‌ها، کامنت‌ها، نقدها، لینک‌های ویکی‌پدیا  و رسانه‌های خبری  و … می‌شود. آنها راه‌هایی هستند که نشان می‌دهند مردم به درستی با آن پژوهش درگیر شدند. به عبارت دیگر اشاره شدن، جایی است که می‌توان شرح هایی از نحوه تعامل مردم با پژوهش‌ها را کشف کرد. پلتفرم پلامکس به طور خودکار موارد اشاره را نمایان می‌کند.

جدول زیر سنجه های اندازه‌گیری و منابعی هستند که پلامکس برای اندازه‌گیری “اشاره” از آن استفاده می‌کند.

سنجه (Metric)

منابع (Sources)

شرح (Descriptiom)

اشاره در وبلاگ (Blog Mentions) Blog Lists Curated By Plumx تعداد پست وبلاگ‌هایی که در مورد یک محصول پژوهشی نوشته شده است.
نظرات (Comments) Reddit, Slideshare, Vimeo, Youtube تعداد نظرهایی که در مورد یک محصول پژوهشی نوشته شده است.
تعداد موضوع  جلسه مباحثه(Forum Topic Count) Vimeo تعداد موضوع‌هایی که در یک جلسه درباره یک محصول پژوهشی بحث می‌کنند.
تعداد جیست (Gist Count) Github تعداد جیست در یک مخزن کد منبع
اشاره‌های خبر (News Mentions) News Source Lists Curated By Plumx تعداد مقالات خبری که درباره یک محصول پژوهشی نوشته‌ شده است.
اشاره در سایت Q&A (Q&A Site Mentions) Stack Exchange تعداد اشاره‌های موجود درباره یک محصول پژوهشی
ارجاع‌ها (References) Wikipedia تعداد ارجاع‌های یافت شده درباره یک محصول پژوهشی
نقدها ( Reviews) AmazonGoodreads, Sourceforge تعداد نقدهای نوشته شده درباره یک محصول پژوهشی

رسانه اجتماعی (Social Media): سنجه های رسانه‌های اجتماعی شامل توییت‌ها، لایک‌های فیس‌بوک و غیره که به پژوهش‌ها اشاره دارند. این رسانه‌ها می‌توانند به اندازه‌گیری توجه کمک کنند. همچنین می‌تواند یک معیار خوبی برای ارتقاء، بخش خاصی از پژوهش ها باشند. شامل:  یک اس، لایک‌ها، اشتراک گذاری‌ها و توییت‌ها.

جدول زیر معیارهای اندازه‌گیری و منابعی هستند که پلامکس برای اندازه گیری “رسانه اجتماعی” از آن استفاده می‌کند.

سنجه (Metric)

منابع (Sources)

شرح (Descriptiom)

پسندها (Likes) Vimeo, Youtube تعداد دفعاتی که یک محصول پژوهشی پسند شده است
اشتراک، پسندها و کامنت‌ها (Shares, Likes & Comments) Facebook تعداد دفعاتی که یک لینک به اشتراک گذاشته شده مورد پسند قرار گرفته و روی آن نظر گذاشته شده است.
رتبه (Ratings) Amazon, Goodreads, Sourceforge میانگین رتبه ای که کاربران به یک محصول پژوهشی داده‌اند.
توصیه (Recommendations) Figshare, Sourceforge تعداد توصیه هایی که یک محصول پژوهشی دریافت کرده است
امتیازات (Scores) Reddit تعداد رای‌های بالا منهای رای‌های پایین در رددیت
توییت‌ها (Tweets) Twitter Via Gnip تعداد توییت‌ها و باز توییت هایی که به یک محصول پژوهشی اشاره کرده اند.

منابع:

https://plumanalytics.com/learn/about-metrics

https://plumanalytics.com/learn/about-artifacts/

https://plumanalytics.com/identifiers-types-research-output/

 1,805 

امتیاز بدهید
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.