در سال ۲۰۲۴، مقالهای با عنوان «بررسی پیادهسازی هوش مصنوعی در خدمات کتابخانههای دانشگاهی» توسط گروهی از پژوهشگران دانشگاه فناوری دوربان آفریقای شمالی در مجله South African Journal of Library and Information Science منتشر شد. این مقاله به بررسی جامعی از نحوه تحول کتابخانههای دانشگاهی از طریق هوش مصنوعی پرداخته و تمرکز ویژهای بر عوامل محرک پذیرش، چالشها و پیامدهای عملی آن، بهویژه در کشورهای در حال توسعه مانند آفریقای جنوبی دارد. هدف اصلی مقاله، ارائه بینشهای کاربردی برای کتابداران و مدیران ارشد بهمنظور اجرای مؤثر ابتکارات هوش مصنوعی در مؤسسات دانشگاهی است.
مقاله، هوش مصنوعی را نیرویی تحولآفرین برای کتابخانههای دانشگاهی معرفی میکند که میتواند بهرهوری و کیفیت خدمات را بهطور چشمگیری افزایش دهد. پژوهش نشان میدهد که هوش مصنوعی قادر است با خودکارسازی وظایف تکراری، شخصیسازی تعاملات کاربران و ارتقای بهرهوری، نحوه ارائه خدمات را متحول سازد. انگیزه اصلی برای پذیرش این فناوری، بهبود دسترسی به اطلاعات و ارتقای تجربه کاربری در محیطهای دانشگاهی عنوان شده است.
با وجود مزایای بالقوه، مقاله بهطور انتقادی به موانع مهمی در مسیر پیادهسازی هوش مصنوعی اشاره میکند، از جمله:
کمبود تخصص: فقدان نیروی انسانی آموزشدیده در حوزه فناوریهای هوش مصنوعی در بسیاری از کتابخانهها
محدودیت زیرساختی: نبود زیرساختهای فناوری مناسب، بهویژه در کشورهای در حال توسعه
محدودیت مالی: کمبود بودجه برای پیادهسازی و نگهداری راهحلهای مبتنی بر هوش مصنوعی
نگرانیهای شغلی: ترس از جایگزینی نیروی انسانی توسط اتوماسیون
مطالعه تأکید میکند که کشورهای در حال توسعه با چالشهای شدیدتری مواجهاند، زیرا زیرساختهای ضعیفتر و دسترسی محدودتر به نیروی متخصص، ادغام هوش مصنوعی را نسبت به کشورهای توسعهیافته دشوارتر میسازد.
در بخش نتیجهگیری، مقاله موفقیت در پذیرش هوش مصنوعی در کتابخانههای دانشگاهی را مستلزم موارد زیر میداند:
برنامهریزی دقیق و مشارکتی با حضور ذینفعان مختلف
تشکیل تیمهای چندرشتهای برای اجرای پروژههای هوش مصنوعی
تخصیص منابع مالی کافی
ترویج فعالانه و آگاهسازی درونسازمانی برای جلب حمایت
پژوهش، پذیرش مسئولانه هوش مصنوعی را نیازمند رویکردی متوازن شامل آمادگی فنی، حاکمیت اخلاقی و راهبردهای انسانمحور میداند. همچنین از سرمایهگذاری در توسعه ظرفیتها و زیرساختها برای غلبه بر موانع در محیطهای کممنبع حمایت میکند.
در نهایت، مقاله تأکید دارد که مدیران ارشد باید پذیرش هوش مصنوعی را صرفاً یک تغییر فناورانه تلقی نکنند، بلکه آن را بهعنوان یک تحول راهبردی در سطح سازمانی ببینند که نیازمند چارچوبهای حمایتی جامع است. این مقاله ترکیبی ارزشمند از ظرفیتها و چالشهای هوش مصنوعی در زمینه کتابخانههای دانشگاهی ارائه میدهد و توصیههایی عملی، بهویژه برای کتابخانههای مناطق در حال توسعه، در مسیر نوآوری دیجیتال و مدیریت محدودیتها مطرح میسازد.
منبع:
A review of artificial intelligence implementation in academic library services (2024),Nombuso Phamela Zondi , Ayogeboh Epizitone , Ntando Nkomo , Peggy Pinky Mthalane , Smangele Moyane , Mthokozisi Luthuli , Mbalenhle Khumalo , Samkelisiwe Phokoye, South African Journal of Library and Information Science.
مقاله ای با عنوان بازنگری در برنامههای سواد اطلاعاتی کتابخانههای دانشگاهی در عصر ChatGPT یا سایر ابزارهای هوش مصنوعی مولد توسط کتابداران دانشگاه ایالتی کالیفرنیا، لسآنجلس، جایاتی چادهوری و لتیسیا ترونز، در سال 2024 در مجله Internet Reference Services Quarterly منتشر شد.
این مقاله تاکید میکند تحولات اخیر در فناوریهای هوش مصنوعی مولد، مانند ChatGPT، ضرورت بازنگری اساسی در برنامههای سواد اطلاعاتی کتابخانههای دانشگاهی را برجسته کردهاند. استفاده گسترده از این ابزارها میتواند مرزهای میان کار علمی اصیل و سرقت ادبی را مبهم سازد و دانشجویان را با چالشهای جدیدی در تشخیص و رعایت اصول یکپارچگی علمی مواجه کند.
این فناوریها امکان تکمیل سریعتر تکالیف را فراهم میکنند، اما همزمان نگرانیهایی را در مورد استفاده از آنها برای تولید مقالات علمی به وجود آوردهاند. وابستگی بیش از حد به ابزارهای هوش مصنوعی مولد، خطر افزایش موارد سرقت ادبی را در محیط دانشگاهی تشدید کرده و تشخیص تفاوت میان پژوهش مستقل و محتوای تولیدشده توسط ماشین را برای دانشجویان دشوارتر میسازد.
با توجه به این چالشها، کتابخانههای دانشگاهی باید رویکردهای آموزشی خود را متناسب با ظهور هوش مصنوعی تنظیم کنند. ارائه برنامههای سواد اطلاعاتی که به دانشجویان مهارتهای ارزیابی انتقادی و استفاده اخلاقی از هوش مصنوعی را آموزش میدهند، میتواند از شیوههای نادرست جلوگیری کند و زمینه را برای پژوهشهای مسئولانه و آگاهانه فراهم سازد.
استفاده سنجیده و اصولی از ابزارهای هوش مصنوعی نهتنها از یکپارچگی علمی محافظت میکند، بلکه دانشجویان را برای مشارکت مؤثر در محیطهای پژوهشی پیشرفته مجهز میسازد. در این مسیر، توسعه استراتژیهای آموزشی مبتنی بر تفکر انتقادی و رعایت اصول اخلاقی از اهمیت ویژهای برخوردار است.
این مقاله سه ابتکار دیجیتال در حوزه سواد اطلاعاتی را معرفی میکند که توسط کتابداران دانشگاه ایالتی کالیفرنیا، لسآنجلس (Cal State LA) طراحی شدهاند تا تعامل دانشجویان با فناوریهای هوش مصنوعی مولد، بهویژه ChatGPT، را تقویت کنند.
سه ابتکار دیجیتال مورد بحث در این مقاله شامل موارد زیر هستند:
ابتکار دیجیتال ۰۱ – آموزش در پلتفرم Canvas برای درک و پیشگیری از سرقت ادبی، همراه با ماژول ChatGPT
ابتکار دیجیتال ۰۲ – آموزش کوتاه دو دقیقهای درباره استفاده از ChatGPT برای کمک به پژوهش و تقویت مهارتهای پژوهشی
ابتکار دیجیتال ۰۳ – وبینار تعاملی “ChatGPT: دوست یا دشمن؟” که به مهارتهای پژوهشی و شیوههای تعامل با هوش مصنوعی مولد میپردازد
نتایج ارزیابی این برنامهها حاکی از آن است که ۶۲درصد از دانشجویان از ChatGPT برای ایدهپردازی و نگارش اولیه بهره میبرند، در حالی که ۲۸درصد از آن برای جستجوی اطلاعات استفاده میکنند. این روند، نگرانیهای مهمی را در زمینه اعتبارسنجی منابع و کاربرد اخلاقی این فناوری برانگیخته است.
مقاله تأکید دارد که کتابداران نقش کلیدی در آموزش دانشجویان درباره استفاده اخلاقی از ابزارهای هوش مصنوعی دارند و این آموزش را از طریق روشهای زیر ارائه میدهند:
ارائه آموزش سواد اطلاعاتی: کتابخانههای دانشگاهی بیش از پیش به اهمیت راهنمایی دانشجویان در استفاده اخلاقی از اطلاعات و آگاهی از ابزارهای هوش مصنوعی مولد در پژوهشهای کتابخانهای پی بردهاند. در همین راستا، کتابداران با طراحی ابتکارات دیجیتال سواد اطلاعاتی، دانشجویان را در بهرهگیری صحیح از فناوریهای هوش مصنوعی مولد، از جمله ChatGPT، حمایت میکنند.
مقابله با سرقت ادبی و حفظ یکپارچگی علمی: کتابداران در واکنش به فناوریهای هوش مصنوعی مولد، پیامدهای این فناوریها بر یکپارچگی علمی دانشجویان را بررسی کردهاند و اهمیت ارزیابی انتقادی اطلاعات در تکالیف دانشگاهی را مورد توجه قرار دادهاند. آنها به دانشجویان آموزش میدهند که چگونه از این فناوریها برای تقویت مهارتهای سواد اطلاعاتی بهره بگیرند و در عین حال از سرقت ادبی جلوگیری کنند.
توسعه برنامههای آموزش سواد هوش مصنوعی: کتابداران دانشگاهی در حال طراحی و اجرای برنامههای آموزشی مرتبط با سواد هوش مصنوعی در مؤسسات خود هستند. این برنامهها با هدف ارتقای استفاده آگاهانه و انتقادی دانشجویان از ابزارهای هوش مصنوعی در آموزش عالی تدوین شدهاند و به جای برخورد تنبیهی، بر آموزش مسئولانه تأکید دارند.
ادغام سواد هوش مصنوعی در برنامههای سواد اطلاعاتی موجود: کتابداران در حال بازنگری و بهروزرسانی برنامههای سواد اطلاعاتی هستند تا آموزش هوش مصنوعی را در آنها بگنجانند. این رویکرد به دانشجویان امکان میدهد که همراه با توسعه مهارتهایشان در استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی، دانش لازم برای سواد اطلاعاتی را نیز کسب کنند.
ایجاد ابتکارات دیجیتال: کتابخانهها در حال توسعه و انتشار ابتکارات دیجیتال جدید از طریق پلتفرمهای آموزشی سنتی و رسانههای اجتماعی هستند. این تلاشها با هدف کمک به دانشجویان برای درک استفاده صحیح از ChatGPT در محیط آموزش عالی و جلوگیری از سرقت ادبی انجام میشود.
برگزاری کارگاهها و دورههای آموزشی تخصصی: کتابخانهها اقدام به ارائه کارگاهها و آموزشهایی کردهاند که راهبردهای صحیح استفاده از ChatGPT در تحقیقات دانشگاهی را به دانشجویان آموزش میدهد. این برنامهها بر اجتناب از سرقت ادبی و رعایت اصول اخلاقی در کاربرد هوش مصنوعی در محیط علمی تأکید دارند.
همکاری میانبخشی با مراکز دانشگاهی: کتابخانهها با سایر بخشهای دانشگاه، از جمله مراکز نگارش دانشگاهی، همکاری میکنند تا مواد آموزشی و کارگاههایی طراحی کنند. این برنامهها به بررسی پیوند میان نگارش علمی و فرایند پژوهش پرداخته و دانشجویان را با راهنماییهای کاربردی و مثبت توانمند میسازند.
آگاهی از سیاستهای هوش مصنوعی: کتابداران با بررسی گسترده دیدگاهها و میزان استفاده اساتید و دانشجویان از هوش مصنوعی در آموزش عالی، تلاش میکنند رویکردهای آموزشی خود را مطابق با نیازهای دانشگاه تنظیم کنند.
نقشآفرینی در تدوین سیاستهای هوش مصنوعی: کتابخانهها در تدوین سیاستهای مرتبط با هوش مصنوعی در آموزش عالی نقش مؤثر دارند و حداقل وظیفه اطلاعرسانی به اعضای دانشگاه درباره این سیاستها را بر عهده میگیرند.
به طور کلی، نویسندگان بر ضرورت آموزش مداوم دانشجویان در زمینه استفاده اخلاقی از اطلاعات و ابزارهای هوش مصنوعی مولد، بهویژه در مواجهه با چالشهایی مانند سرقت ادبی و حفظ یکپارچگی علمی تأکید دارند. آنها همچنین از رویکردی حمایت میکنند که بر استفاده آگاهانه و انتقادی از ابزارهای هوش مصنوعی تأکید دارد و چارچوبی کاربردی ارائه میدهند که سایر کتابخانهها نیز میتوانند برای اجرای راهبردهای آموزشی مشابه، مبتنی بر سواد هوش مصنوعی، از آن بهره ببرند.
Jayati Chaudhuri & Lettycia Terrones (2025) Reshaping Academic Library Information Literacy Programs in the Advent of ChatGPT and Other Generative AI Technologies, Internet Reference Services Quarterly, 29:1, 1-25, DOI:10.1080/10875301.2024.2400132 To link to this article: https://doi.org/10.1080/10875301.2024.2400132
بهتازگی مقالهای با عنوان بررسی تأثیر سبکهای مختلف رهبری بر پذیرش هوش مصنوعی (AI) در بین کتابداران دانشگاهی در آموزش عالی از پژوهشگران قطری منتشر شده است. این مطالعه شامل دادههای مربوط به 50 کتابدار در چهار کشور عربی بود. آنها برای گردآوری دادهها از دو پرسشنامه یکی برای ارزیابی درک کتابداران از هوش مصنوعی و دیگری استفاده از پرسشنامه رهبری چند عاملی (MLQ 5×). برای ارزیابی سبکهای رهبری استفاده کردند. از چندین روش برای تجزیه و تحلیل دادهها استفاده شد که عبارتند از: تحلیل همبستگی برای کشف روابط بین متغیرها، آمار استنباطی با استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری (SEM) برای درک روابط بین سبکهای رهبری و پذیرش کتابداران ازهوش مصنوعی (AI) و تحلیل رگرسیون برای ارزیابی قدرت پیشبینی سبکهای مختلف رهبری بر ادراک کتابداران از قابلیت استفاده و سودمندی هوش مصنوعی بود.
در این مقاله از سه سبک رهبری تعاملی (transactional leadership)، تحولآفرین (transformational leadership) و آزادانه یا “رها کن تا انجام شود” (laissez-faire leadership) استفاده شده است تا تأثیر این سه سبک را بر پذیرش هوش مصنوعی در بین کتابداران دانشگاهی بررسی کند.
رهبری تعاملی، یکی از سبکهای مدیریتی است که بر تعاملات و تبادلات بین رهبر و اعضای تیم تمرکز دارد. در این سبک، رهبر بهوضوح مسئولیتها، وظایف و انتظارات را تعریف میکند و در ازای عملکرد خوب، پاداشهایی ارائه میدهد و در صورت عدم انجام وظایف، پیامدهای مشخصی اعمال میکند. ویژگیهای اصلی رهبری تعاملی عبارتاند از ساختار مشخص و سلسلهمراتبی، پاداش و تنبیه (انگیزه افراد از طریق پاداش (مانند ارتقای شغلی) یا اعمال پیامدهای منفی (مانند کاهش حقوق) مدیریت میشود)؛ تمرکز بر عملکرد کوتاهمدت؛ کمتر کردن پیچیدگی تصمیمگیری (رهبر با کنترل مستقیم، سعی میکند محیط را پایدار و پیشبینیپذیر نگه دارد) است. اگرچه این سبک ثبات سازمانی را تضمین میکند، ممکن است مانع نوآوری و سازگاری شود که اغلب منجر به موانعی در پذیرش فناوریهای جدید یا اصلاحات میشود.
رهبری تحولآفرین، یک سبک مدیریتی است که هدف آن الهامبخشی، توانمندسازی و ایجاد تغییرات مثبت در تیمها یا سازمانها است. رهبران تحولآفرین تلاش میکنند تا با ایجاد چشمانداز مشترک، انگیزهای عمیق در افراد ایجاد کرده و آنها را تشویق کنند تا فراتر از انتظارات عمل کنند. رهبران تحولآفرین تیمهای خود را به سمت نوآوری و تغییر الهام میبخشند و انگیزه میدهند. آنها محیطی را پرورش میدهند که برای خلاقیت ارزش قائل است. به عبارتی، ویژگیهای اصلی رهبری تحولآفرین ایجاد چشمانداز الهامبخش، انگیزهبخشی و ارتقای انگیزه درونی افراد؛ توجه فردی؛ تشویق به خلاقیت و نوآوری است.
رهبری آزادانه یا “رها کن تا انجام شود”، سبکی از مدیریت است که رهبر در آن دخالت کمتری در روند تصمیمگیری و فعالیتهای اعضای تیم دارد. بهعبارتدیگر، این نوع رهبری به افراد آزادی و استقلال بیشتری میدهد تا به طور خودمختار کار کنند و تصمیم بگیرند. این میتواند فرهنگی را تقویت کند که در آن کارکنان احساس قدرت برای کشف ایدههای جدید کنند، اگرچه ممکن است فاقد ساختار لازم برای مدیریت مؤثر تغییرات سازمانی مهم باشد.
یافتههای این پژوهش حاکی از آن است که سبک رهبری تحولآفرین بیشترین همبستگی مثبت را با پذیرش فناوری هوش مصنوعی در میان کتابداران دانشگاهی دارد. مطالعه حاضر نشان میدهد که رهبری تحولآفرین نقش کلیدی در تسهیل و اجرای موفقیتآمیز هوش مصنوعی در کتابخانههای دانشگاهی ایفا میکند. همچنین، نتایج این تحقیق بیانگر آن است که کتابدارانی که از ویژگیهای رهبری تحولآفرین برخوردارند، تمایل بیشتری به درک ارزش و سهولت استفاده از هوش مصنوعی از خود نشان میدهند.
مطالعه نشان داد که اگر سبکهای رهبری تعاملی در محیط کتابخانههای دانشگاهی غالب باشد، میتواند تهدیدی اساسی برای اجرای موفق آمیز هوش مصنوعی باشد. تأکید بر رویههای استاندارد، پاداشهای مشروط، و ترجیح برای حفظ وضعیت موجود که ذات رهبری تعاملی است، ممکن است موانعی را برای پذیرش فناوریهای هوش مصنوعی ایجاد کند. چنین رویکرد رهبری که بر پیروی از روالها و اهداف کوتاهمدت متمرکز است، ممکن است توانایی کتابخانه در بهرهبرداری کامل از مزایای تحولآفرین هوش مصنوعی را در زمینه خدمات اطلاعاتی، پشتیبانی از پژوهشها و کارایی عملیاتی مختل کند. همچنین ممکن است چابکی و سازگاری موردنیاز برای حرکت در پیچیدگیهای یک چشمانداز فناورانه بهسرعت در حال تکامل را مختل کند.
برای تسهیل پیادهسازی و اجرای موفقیتآمیز هوش مصنوعی در کتابخانههای دانشگاهی، یک توصیه استراتژیک، اولویتبندی برنامههای آموزشی متمرکز بر رهبری تحولآفرین است. این برنامهها باید کتابداران دانشگاهی را با مهارتها و ذهنیت لازم برای حرکت در چشمانداز پویای ادغام هوش مصنوعی مجهز کنند. رهبری تحولآفرین که بهخاطر الهامبخشی، انگیزهبخشی و پرورش نوآوری شهرت دارد، ذاتاً با الزامات پیادهسازی هوش مصنوعی همسو است. کتابداران دانشگاهی با سرمایهگذاری در آموزشهایی که ویژگیهای رهبری تحولآفرین را پرورش میدهند، میتوانند ظرفیت الهام بخشیدن به فرهنگ سازگاری، خلاقیت و گشودگی openness نسبت به تغییر را توسعه دهند. چنین آموزشهایی به رهبران قدرت میدهد تا تیمهای خود را ازطریق پیچیدگیهای پیشرفتهای فناورانه هدایت کنند و در نهایت یک محیط مشارکتی را تقویت کند که مزایای احتمالی هوش مصنوعی را در بهبود خدمات اطلاعاتی، پشتیبانی از تحقیقات و کارایی عملیاتی در کتابخانههای دانشگاهی به حداکثر برساند.
اطلاعات اصل مقاله:
Shal, T., Ghamrawi, N., & Naccache, H. (2024). Leadership styles and AI acceptance in academic libraries in higher education. The Journal of Academic Librarianship.
https://info-consulting.ir/wp-content/uploads/2025/03/AI-leadership-styles.jpg400400دکتر مریم اسدیhttp://info-consulting.ir/wp-content/uploads/2020/08/Untitled-5-300x200-1.pngدکتر مریم اسدی2025-03-05 11:00:162025-03-05 12:08:15سبکهای رهبری و پذیرش هوش مصنوعی در کتابخانههای دانشگاهی
در دنیای امروز، هوش مصنوعی به طور گستردهای در زمینههای مختلف مورد استفاده قرار میگیرد و کتابخانهها نیز از این قاعده مستثنی نیستند. بدین منظور با چندین متخصص در حوزه کتابخانههای دانشگاهی در لینکدین مصاحبه کتبی کردم تا نظرات و پیشبینیهای آنها را درباره آینده این فناوری در کتابخانهها به ویژه کتابخانههای دانشگاهی بدانم. از آنها پرسیدم
هوش مصنوعی چه تاثیری بر کتابخانههای دانشگاهی خواهد گذاشت و نقش کتابداران دانشگاهی چیست؟ کتابداران دانشگاهی باید چه مهارتها و تواناییهایی کسب کنند؟ به عبارتی تصور شما از تاثیرات هوش مصنوعی بر کتابخانههای دانشگاهی چیست؟
قرار بود که این مطالب در هشتمین کنگره متخصصان اطلاعات بیان شود که به دلیل کمبود وقت امکانپذیر نشد. در اینجا با شما عزیزان به اشتراک می گذارم. نکات جالب و قابل تاملی این عزیزان بیان کردند.
دکتر نادر آل ابراهیم
مشاور و پژوهشگر در زمینه تاثیر و رویت پذیری پژوهش
“”1- هوش مصنوعی می تواند به خودکارسازی برخی وظایف تکراری در کتابخانه ها مانند فهرستنویسی، کشف و توصیهها کمک کند. این امر باعث می شود کتابداران بر خدمات با ارزش بیشتر تمرکز کنند. با این حال، کتابداران برای اطمینان از نتایج با کیفیت، باید بر سیستمهای هوش مصنوعی نظارت و تأیید کنند.
2- چت بات ها و دستیاران مجازی می توانند مکمل (نه جایگزین) کتابداران در پاسخگویی به سوالات اولیه کاربران و ارائه اطلاعات سریع باشند. اما هنوز برای مشاورهها و آموزشهای پژوهشی پیچیده به کتابداران انسانی نیاز است.
3- کتابداران باید مهارتهای سواد دیجیتالی و دادهای را برای مدیریت مؤثر و درک مجموعه دادههای بزرگ توسعه دهند. از آنجایی که پژوهش بیشتر مبتنی بر داده می شود، کتابداران می توانند به محققان در مورد مدیریت داده ها، تجزیه و تحلیل، تجسم و غیره مشاوره دهند.
4- سواد اطلاعاتی به عنوان یک مهارت اصلی باقی خواهد ماند – به دانشآموزان آموزش میدهد که چگونه منابع را به طور انتقادی ارزیابی کنند و اطلاعات نادرست را شناسایی کنند. با گسترش محتوای آنلاین، این امر بسیار مهم است.
5- کتابداران ممکن است به طور فزایندهای به تخصص موضوعی تخصصی برای حمایت از تحقیقات دانشکده و رشته های نوظهور نیاز داشته باشند. دانش دامنه مکمل مهارت های فنی است.
به طور خلاصه، هوش مصنوعی ابزاری است که میتواند کتابخانهها را بهبود بخشد. اما این کتابداران هستند – با تخصص، خلاقیت و تعامل انسانی خود – خدمات کتابخانه را معنادار و تاثیرگذار میکنند. کتابدارانی که فناوریهای جدیدی مانند هوش مصنوعی را تطبیق میدهند، ارتقا میدهند و از فناوریهای جدیدی مانند هوش مصنوعی استقبال میکنند، در حالی که تمرکز انسان محور خود را حفظ میکنند، همچنان به ارزش افزوده خود در عصر هوش مصنوعی ادامه خواهند داد.””
Nick Tanzi
مسئول کتابخانه؛ نویسنده، سخنران، و علاقه مندان به فناوری منطقه شهری نیویورک
“”تغییرات تکنولوژیکی اغلب بر چشم انداز اطلاعات تأثیر می گذارد، از جمله قالب اطلاعات و نحوه تعامل ما با آن. همچنین مستلزم آن است که ما مهارتهای جدیدی را بیاموزیم تا بتوانیم متخصصان اطلاعات موثر باقی بمانیم. ما این را در دهه 1990 با ظهور اینترنت دیدیم. اطلاعات چاپی دیجیتال شد و در پایگاههای اطلاعاتی، وبسایتها و جاهای دیگر وجود داشت. رفتارهای جستجوی اطلاعات ما را تغییر داد، زیرا موتورهای جستجو را پذیرفتیم و یاد گرفتیم اطلاعاتی را که آنلاین پیدا کردهایم ارزیابی کنیم.
هوش مصنوعی را وارد کنید. در این چشم انداز اطلاعاتی جدید، کتابداران و متخصصان اطلاعات باید یاد بگیرند که چگونه به طور موثر از جستجوی محاورهای مبتنی بر هوش مصنوعی استفاده کنند. همانطور که به دنبال منابع معتبر هستیم، باید بتوانیم محتوای تولید شده توسط انسان را از محتوای تولید شده توسط هوش مصنوعی جدا کنیم. ما باید راهبردهای سریع و موثری را بیاموزیم تا بتوانیم نتایج موثر و باکیفیت داشته باشیم و احتمال توهمات هوش مصنوعی را کاهش دهیم.
و همانطور که ما این مهارت های جدید را یاد میگیریم، باید آنها را به کاربران/ مشتریان/ دانش آموزان/ همکاران خود نیز آموزش دهیم. ما بهعنوان مؤسسهها، راهحلهای مبتنی بر هوش مصنوعی را که با اخلاق حرفهای ما مطابقت دارد، ارزیابی کرده و به دست میآوریم، و سپس به کسانی که در جوامع خود توانایی پرداخت آنها را ندارند، دسترسی حیاتی میدهیم.””
Zairul Nizam Zainol
مدیر ارشد کتابخانه در دانشگاه هریوت وات مالزی | عضو حرفهای انجمن کتابداران مالزی (PPM) | کاندیدای دکتری
به طور خلاصه، همه ما باید با این جمله (در واقع گفته شما) موافق باشیم.
“هوش مصنوعی در همه زمینهها و جنبههای زندگی تاثیر بسزایی داشته است.”
چه بخواهیم چه نخواهیم باید آن را در آغوش بگیریم. اگر بخواهیم مقاومت کنیم یا نتوانیم سازگار شویم، مطمئن هستم که نقشهای ما بهعنوان کتابدار جایگزین هوش مصنوعی و سایر فناوریهای پیشرفته میشود و کتابخانههایی که به آنها خدمات میدهیم رها میشوند و این بر کاربران مستقیم ما تأثیر میگذارد.
چگونه هوش مصنوعی بر کتابخانه های دانشگاهی تأثیر میگذارد؟
برای پرداختن به تأثیر هوش مصنوعی بر کتابخانههای دانشگاهی، تأثیرات آن را از فعالیت کتابخانه گرفته تا بهبود خدمات و تجربیات کاربر دستهبندی میکنم. اینها دو جنبه ای هستند که باید به آنها نگاه کرد.
تاثیر برفعالیت کتابخانه برای افزایش خدمات
در حال حاضر، تعداد زیادی از فروشندگان فناوری در صنعت کتابخانه در حال رقابت برای ادغام و سفارشی کردن ویژگی های هوش مصنوعی در سیستم های خود هستند. این ادغام به سیستم های مدیریت کتابخانه (LMS)، در مورد ما ALMA – محصول درخواستی گسترش مییابد. علاوه بر این، سایر فناوریها، از جمله سیستمهای مخزن دانش مانند E-Prints و DSpace، همراه با پایگاههای اطلاعاتی متعددی مانند Ebscohost، Elsevier، SCOPUS و Science Direct، ویژگیهای هوش مصنوعی را در محصولات خود گنجاندهاند. با توجه به ادغام این عناصر، این تغییر غیرقابل انکار نحوه کار کتابداران، از جمله من، را تغییر می دهد. با این حال، فناوریهای منبع باز که برای پیوند و سفارشیسازی عملکردهایشان با هوش مصنوعی برای کتابخانههایی که از آنها استفاده میکنند، به تخصص نیاز دارند.
هوش مصنوعی این پتانسیل را دارد که فرآیندهای عملیات کتابخانه ما را تسریع کند. این می تواند وظایف معمول مانند فهرستنویسی و فرآیندهای موجودی را با حذف کارهای تکراری خودکار کند. با حذف کارهای تکراری، کتابدار می تواند با توجه بیشتر به تجربه کاربری ما، تمرکز بیشتری برای کارهای دیگر داشته باشد.
تجربه کاربری
دومین جنبهای که باید در نظر گرفت تجربه کاربری است. همانطور که قبلاً در اولین نکته من توضیح داده شد، بسیاری از فروشندگان پایگاه داده در حال رقابت برای ادغام عناصر هوش مصنوعی در محصولات خود هستند. اخیراً از پایگاه داده SCOPUS استفاده کردم و متوجه شدم که ELSEVIER اکنون هوش مصنوعی را در SCOPUS ادغام کرده است. این ادغام فرآیند جستجوی ادبیات را بسیار سریعتر و شخصی کرده است.
در واقع، هوش مصنوعی بر مجموعه کتابخانه دیجیتال ما تأثیر گذاشته یا شاید قبلاً تأثیر گذاشته است. کاتالوگ دسترسی عمومی آنلاین کتابخانه ما (OPAC) به زودی این عنصر هوش مصنوعی را در خود جای خواهد داد و کتابداران را ملزم می کند تا قبل از معرفی این ویژگی جدید به دانش آموزان خود، تسلط داشته باشند و درک کنند که چگونه از این ویژگی جدید استفاده کنند. هوش مصنوعی روش جستجوی کاربران ما برای اطلاعات را تغییر خواهد داد. در حالی که در گذشته به کلمات کلیدی تکیه می کردند، اکنون میتوانند خود را با کلمات و جملات خود بیان کنند.
درک من، هوش مصنوعی از الگوریتمهایی پشتیبانی میکند که میتوانند به سرعت مجموعه دادههای بزرگ را تجزیه و تحلیل کنند و به بهبود دقت و کارایی جستجوها کمک کنند. این امر نه تنها پروژه تحقیق و تکلیف را برای دانشجویان سرعت می بخشد، بلکه کتابداران را قادر می سازد تا مجموعه های متمرکز و مرتبط تری ایجاد کنند. هوش مصنوعی بر اساس جزئیات ارائه شده توسط کاربران، اطلاعات را تغییر داده و جستجو می کند.
وقتی هوش مصنوعی بر کتابخانه های دانشگاهی تأثیر می گذارد، کتابدار دانشگاهی چه نقشها و مهارتهایی باید داشته باشد؟
هوش مصنوعی نحوه کار کتابدار را تغییر خواهد داد. این چند مهارت از نظر من است که کتابدار حرفه ای باید از آن برخوردار باشد. مهارتها هستند
کتابداران باید درک یا دانش قوی از سواد دیجیتال داشته باشند و بدانند که چگونه به طور مؤثر ابزارها و پلتفرمهای هوش مصنوعی را هدایت و درک کنند. داشتن این دانش به ما کمک میکند تا در هنگام ارائه چند مثال به کاربر خود توضیح دهیم.
ذهن کتابداران باید برای یادگیری فنآوریها و رویکردهای جدید باز باشد و با پیشرفتهای سریع هوش مصنوعی سازگار باشند. باید علاقهمند به یادگیری و پیوستن به هر آموزش ارائه شده با توجه به منظور بهبود دانش باشد.
https://info-consulting.ir/wp-content/uploads/2024/06/Conceptualizing-AI-literacy.jpg400400دکتر مریم اسدیhttp://info-consulting.ir/wp-content/uploads/2020/08/Untitled-5-300x200-1.pngدکتر مریم اسدی2024-11-26 14:24:342024-11-26 14:32:05تصور شما از تاثیرات هوش مصنوعی بر کتابخانههای دانشگاهی چیست؟ نظر چند صاحبنظر
هوش مصنوعی در کتابخانههای دانشگاهی و تخصصی، عنوان سخنرانی پروفسور علیاکبر جلالی، رئیس کرسی یونسکو در آموزش و یادگیری الکترونیکی و استاد دانشگاه مریلند آمریکا، در نشست کتابخانههای دانشگاهی و تخصصی هشتمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات، انجمن کتابداری و اطلاعرسانی ایران در 24 آبان 1403 است.
“سلام عرض میکنم. بنده هم تشکر از جنابعالی و همکارانتون. امیدوارم که کنگره موفقی داشته باشید. همینطوری که شما هم فرمودید من سالهاست در ایران
سی و چند ساله که در حوزه فناوری اطلاعات کار کردم. اتفاقا چند مورد هم در مورد این همایشهای کتابخانهها خدمت عزیزان بودم. در هر صورت چون در اینجا الان دارم هوش مصنوعی همین فناوریهای نوظهور. مطالعات من نشون میده که در همه قسمتهای به اصطلاح جامعه امروز هوش مصنوعی به نوعی درگیره و باعث هم نگرانی شده خوشحالی. خوشحالی برای اونایی که مثل من معلم استفاده کردن و استفاده میکنند. از اینجا کارم کم شده، کیفیت کار به شدت بالا رفته و خیلی خوشحالم. از این عدهای هم که هنوز شروع نکردند و نگران موندن. امروز امیدوارم من با نکاتی رو که اعلام میکنم، دوستان که میشنون صدای منو، حتما برن دنبال بکنن ببینن چه فرصت محترمی و چه نعمتی خداوند به ما داده که اصلا باورمون نمیشه ……
https://info-consulting.ir/wp-content/uploads/2023/12/resume.jpg400400دکتر مریم اسدیhttp://info-consulting.ir/wp-content/uploads/2020/08/Untitled-5-300x200-1.pngدکتر مریم اسدی2024-11-18 08:58:012024-11-19 08:52:45هوش مصنوعی در کتابخانههای دانشگاهی و تخصصی، پروفسور علیاکبر جلالی
