وبلاگ

مقاله‌ای جالبی با عنوان «عدالت اطلاعاتی: چارچوب مفهومی برای عدالت اجتماعی در خدمات کتابداری و اطلاع‌رسانی[1]»، نوشته کای مدیسن[2]، استادیار مدرسه منابع اطلاعاتی و علوم کتابداری [3]دانشگاه آریزونا،[4] در سال ۲۰۱۵ در مجله Library Trends منتشر شده است. این مقاله چارچوبی مفهومی برای درک و تحقق عدالت اجتماعی در حوزه علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی (LIS) ارائه می‌دهد که با تلفیق دغدغه‌های حرفه‌ای این حوزه و نظریه‌های فلسفیِ عدالت، شکل‌ گرفته است.

با گسترش فناوری‌های دیجیتال و نقش فزاینده داده در تصمیم‌گیری‌های فردی و سازمانی، عدالت اطلاعاتی[1] به یکی از چالش‌های محوری در اخلاق دیجیتال، حکمرانی فناوری و حقوق بشر تبدیل شده است. این مفهوم فراتر از صرفاً «دسترسی به اطلاعات» است و شامل نحوه توزیع، استفاده، مدیریت و کنترل اطلاعات در فضاهای دیجیتال می‌شود. هدف این یادداشت، شناسایی و سازمان‌دهی اصول کلیدی عدالت اطلاعاتی در محیط‌های دیجیتال بر اساس شواهد تجربی و چارچوب‌های نظری موجود است.

در سال ۲۰۲۴، مقاله‌ای با عنوان «بررسی پیاده‌سازی هوش مصنوعی در خدمات کتابخانه‌های دانشگاهی» توسط گروهی از پژوهشگران دانشگاه فناوری دوربان آفریقای شمالی در مجله South African Journal of Library and Information Science منتشر شد. این مقاله به بررسی جامعی از نحوه تحول کتابخانه‌های دانشگاهی از طریق هوش مصنوعی پرداخته و تمرکز ویژه‌ای بر عوامل محرک پذیرش، چالش‌ها و پیامدهای عملی آن، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه مانند آفریقای جنوبی دارد. هدف اصلی مقاله، ارائه بینش‌های کاربردی برای کتابداران و مدیران ارشد به‌منظور اجرای مؤثر ابتکارات هوش مصنوعی در مؤسسات دانشگاهی است.

تحولات سریع فناوری در دهه‌های اخیر، بسیاری از حوزه‌های حرفه‌ای را دستخوش تغییرات بنیادین کرده است. حرفه علم اطلاعات و دانش‌شناسی نیز از این قاعده مستثنا نیست. با گسترش فناوری‌های نوظهور مانند هوش مصنوعی، کلان‌داده و اتوماسیون، چشم‌انداز خدمات اطلاعاتی در سطح جهانی به طور چشمگیری تغییریافته و متخصصان این حوزه با فرصت‌ها و چالش‌های جدیدی مواجه شده‌اند.

مقاله ای با عنوان بازنگری در برنامه‌های سواد اطلاعاتی کتابخانه‌های دانشگاهی در عصر ChatGPT یا سایر ابزارهای هوش مصنوعی مولد توسط کتابداران دانشگاه ایالتی کالیفرنیا، لس‌آنجلس، جایاتی چادهوری و لتیسیا ترونز، در سال 2024 در مجله Internet Reference Services Quarterly منتشر شد.

به‌تازگی مقاله‌ای با عنوان بررسی تأثیر سبک‌های مختلف رهبری بر پذیرش هوش مصنوعی (AI) در بین کتابداران دانشگاهی در آموزش عالی از پژوهشگران قطری منتشر شده است. این مطالعه شامل داده‌های مربوط به 50 کتابدار در چهار کشور عربی بود. آنها برای گردآوری داده‌ها از دو پرسشنامه یکی برای ارزیابی درک کتابداران از هوش مصنوعی و دیگری استفاده از پرسشنامه رهبری چند عاملی (MLQ 5×). برای ارزیابی سبک‌های رهبری استفاده کردند. از چندین روش برای تجزیه و تحلیل داده‌ها استفاده شد که عبارتند از: تحلیل همبستگی برای کشف روابط بین متغیرها، آمار استنباطی با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) برای درک روابط بین سبک‌های رهبری و پذیرش کتابداران ازهوش مصنوعی (AI)  و تحلیل رگرسیون برای ارزیابی قدرت پیش‌بینی سبک‌های مختلف رهبری بر ادراک کتابداران از قابلیت استفاده و سودمندی هوش مصنوعی بود.

مقدمه هر بار که یک فناوری جدید وارد عرصه می‌شود، به طور طبیعی ب…

کتابخانه‌ها از یکپارچه‌سازی هوش مصنوعی (AI) بهره زیادی خواهند برد، اما با موانع مهمی نیز روبرو خواهند شد؛ بنابراین لازم است یک تحلیل سوات (SWOT) انجام شود که فرصت‌ها، تهدیدها، ضعف‌ها و نقاط قوت سازمان را ارزیابی کند. این مقاله به بررسی کاربردهای بالقوه، خطرات، محدودیت‌ها و مزایای هوش مصنوعی در محیط کتابخانه می‌پردازد. با بررسی دقیق این جنبه‌ها، هدف این مطالعه ارائه بینش‌ مفیدی در مورد عوامل راهبردی است که کتابخانه‌ها باید در هنگام اجرای فناوری‌های هوش مصنوعی در نظر بگیرند.

هوش مصنوعی چه تاثیری بر کتابخانه‌های دانشگاهی خواهد گذاشت و نقش کتابداران دانشگاهی چیست؟ کتابداران دانشگاهی باید چه مهارت‌ها و توانایی‌هایی کسب کنند؟ به عبارتی تصور شما از تاثیرات هوش مصنوعی بر کتابخانه‌های دانشگاهی چیست؟ 

هوش مصنوعی در کتابخانه‌‎های دانشگاهی و تخصصی، عنوان سخنرانی پروفسور علی‌اکبر جلالی، رئیس کرسی یونسکو در آموزش و یادگیری الکترونیکی و استاد دانشگاه مریلند آمریکا، در نشست کتابخانه‌های دانشگاهی و تخصصی هشتمین کنگره متخصصان علوم اطلاعات، انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران در 24 آبان 1403 است. 

این نظرسنجی سواد هوش مصنوعی (AI) را در میان کارمندان کتابخانه دانشگاهی، عمدتاً در ایالات متحده، با مجموع 760 پاسخ‌دهنده، بررسی می‌کند. یافته‌ها درک متوسطی از مفاهیم هوش مصنوعی، تجربه عملی محدود در استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی و شکاف‌های قابل‌توجهی درباره پیامدهای اخلاقی و همکاری در پروژه‌های هوش مصنوعی را نشان می‌دهند.