نوشته‌ها

جنگ‌ها و تحریم‌ها: آیا کتابخانه‌ها نقشی برای ایفا کردن دارند؟

چکیده

این پژوهش که حاصل پژوهش پژوهشگران دانشگاه  Adeleke University نیجریه است به بررسی نقش کتابخانه‌ها در دوران جنگ و پس از آن، همچنین میزان حمایت دانشجویان نیجریه‌ای از اعمال تحریم علیه کشورهایی که جنگ را آغاز می‌کنند، پرداخته است. من هم تصمیم گرفتم به دلیل دارا بودن نکات مهم و کاربردی برای کتابخانه‌ها، آن را ترجمه کنم.

داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی تحلیل شدند. از میان ۲۹۵ نفر پاسخ‌دهنده، 9/73 درصد از اعمال تحریم علیه کشورهایی که هر نقطه‌ای از جهان جنگ را آغاز می‌کنند، حمایت کردند. با این حال، 3/57 درصد ترجیح می‌دهند تحریم‌ها اعمال نشود اگر قرار باشد مردم عادی در نتیجه پیامدهای اقتصادی آن آسیب ببینند.

برگزاری سمینارهای حل‌وفصل جنگ، توزیع کتاب‌های مرتبط با حل‌وفصل جنگ، پاسخ به پرسش‌های کاربران درباره جنگ‌ها، به‌اشتراک‌گذاری هوشمندانه اخبار روز جنگ با کاربران کتابخانه، و فراهم کردن فضایی برای گفت‌وگو درباره جنگ در حال وقوع، از مهم‌ترین نقش‌هایی هستند که کتابخانه‌ها می‌توانند در زمان جنگ ایفا کنند.

در دوران پس از جنگ، کتابخانه‌ها می‌توانند اطلاعات به‌روز درباره شرایط و نحوه دسترسی به کمک‌های دولتی، منابع اطلاعات مالی برای رسیدن به ثبات اقتصادی، کتاب‌های مرتبط با بازسازی جوامع، و فضایی برای گفت‌وگوهای پساجنگ فراهم کنند. این مطالعه پیشنهاد می‌کند کتابخانه‌ها در کشورهایی که درگیر جنگ هستند، اقدامات پیشگیرانه‌ای مانند برگزاری سمینارهای حل‌وفصل جنگ و ارائه منابع مناسب مرتبط با حل‌وفصل جنگ انجام دهند، و همچنین پس از پایان جنگ با دولت‌ها همکاری کنند تا کتابخانه‌ها به‌طور منظم از اطلاعات مربوط به کمک‌ها و روند بهبود و بازسازی برخوردار باشند.

منبع مقاله: (ترجمه: دکتر مریم اسدی)

Adebowale Adetayo, Khadijat Ajayi & Ranmilowo Komolafe (2022) Wars and Sanctions: Do Libraries Have a Role to Play?, The Reference Librarian, 63:3, 102-117, DOI: 10.1080/02763877.2022.2100559

مقدمه 

جنگ یکی از مسائل مهم دوران معاصر است، به‌ویژه با توجه به درگیری‌هایی که در اوکراین جریان دارد. جنگ به عنوان اختلافی میان گروه‌های سیاسی تعریف می‌شود که در آن دشمنی‌های طولانی‌مدت و گسترده وجود دارد. به گفته «بلک» (2007)، جنگ را می‌توان از دو دیدگاه مورد بررسی قرار داد:  از نظر کارکردی، جنگ «خشونت سازمان‌یافته در مقیاس وسیع» است (ص. 1).  از نظر فرهنگی و ایدئولوژیک، نتیجه‌ی «روحیه جنگ‌طلبی» است (ص. 1).

ملت‌ها به دلایل مختلفی وارد جنگ می‌شوند. گفته شده است که یک کشور زمانی وارد جنگ می‌شود که منافع آن بیش از زیان‌هایش باشد و تصور شود هیچ راه‌حل متقابل و قابل قبولی میان طرفین وجود ندارد. برخی بر این باورند که جنگ‌ها عمدتاً به دلایل اقتصادی، مذهبی یا سیاسی رخ می‌دهند. در مقابل، عده‌ای نیز معتقدند بیشتر جنگ‌های مدرن به دلایل ایدئولوژیک به راه می‌افتند (انجمن نشنال جئوگرافیک، بدون تاریخ).

صرف‌نظر از نوع جنگی که رخ می‌دهد، همواره پیامدهای بلندمدتی به همراه دارد. مهم‌ترین پیامدهای جنگ کنونی اوکراین، جان‌های از دست‌رفته و فاجعه‌ی انسانی ناشی از شمار زیاد افرادی است که در محاصره قرار گرفته یا آواره شده‌اند. بااین‌حال، پیامدهای اقتصادی بسیار مهمی نیز برای کشورهای درگیر وجود دارد (سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، 2022).

تأثیرات اقتصادی تنها به کشورهای درگیر محدود نمی‌شود؛ بلکه به دلیل تحریم‌هایی که از سوی کشورهای ذی‌نفع اعمال می‌شود، بر سایر کشورها در سراسر جهان نیز اثر می‌گذارد. تحریم‌ها می‌توانند اشکال مختلفی داشته باشند، ازجمله محدودیت‌های مهاجرتی (ممنوعیت سفر)، مسدودسازی دارایی‌ها و اقدامات اقتصادی مانند محدودیت‌های واردات و صادرات. می‌توان گفت که استفاده از تحریم‌ها از زمان پایان جنگ سرد به‌طور قابل توجهی افزایش یافته و این روند پس از آغاز قرن جدید حتی برجسته‌تر نیز شده است (مسترز، 2019).

تحریم‌ها معمولاً نسبت به اقدام نظامی رویکردی انسان‌دوستانه‌تر تلقی می‌شوند، زیرا هدف آن‌ها وادار کردن دولت‌ها به تبعیت از منافع کشور اعمال‌کننده است (مسترز، 2019). بااین‌حال، تحریم‌های اقتصادی به دلیل ناتوانی در دستیابی به اهداف خود و همچنین تأثیرات منفی بر حوزه‌هایی مانند حقوق بشر، دموکراسی، فقر، مراقبت‌های بهداشتی و شرایط اولیه زندگی مورد انتقاد قرار می‌گیرند؛ مسائلی که آن‌ها را به ابزاری نامعتبر برای سیاست خارجی تبدیل می‌کند (هاف‌باوئر و همکاران، 2008).

برخی معتقدند تحریم‌های اقتصادی می‌توانند موفق باشند، زیرا ممکن است ثروت کشور هدف را تا حدی تحت فشار قرار دهند که رهبران قانون‌گریز مجبور شوند اقدامات نامطلوب خود در سیاست خارجی را تغییر دهند (چوی، 2014).

ما شخصاً بر این باوریم که تأثیرگذاری یا عدم تأثیرگذاری تحریم‌ها کاملاً به نحوه اجرا و مدیریت آن‌ها بستگی دارد. صرف‌نظر از اختلاف‌نظرها درباره میزان کارآمدی تحریم‌ها، یک نکته روشن است: در زمان جنگ و اعمال تحریم‌ها، این مردم عادی هستند که بیشترین رنج را تحمل می‌کنند و این رنج به کشورهایی که با طرف‌های درگیر ارتباط اقتصادی یا انسانی دارند نیز سرایت می‌کند.

نیجریه نیز از جمله کشورهایی است که در جنگ میان روسیه و اوکراین ذینفع به شمار می‌رود، زیرا آنچه در این دو کشور رخ می‌دهد بر زندگی نیجریه‌ای‌ها چه در داخل و چه در خارج از کشور تأثیر می‌گذارد. برای مثال، روسیه ششمین شریک بزرگ تجاری نیجریه از نظر واردات است (گاردین، 2022). نیجریه علاوه بر نفت و گاز، «پتاس» که یک ماده اساسی در تولید کود است، از روسیه وارد می‌کند. اختلال در حمل‌ونقل جهانی ناشی از تحریم‌های اعمال‌شده علیه روسیه و پیامدهای آن، تاکنون اثرات اقتصادی قابل‌توجهی بر نیجریه داشته است.

از سوی دیگر، نیجریه برای تولید فولاد و تجهیزات صنعتی اصلی خود، سنگ آهن را از اوکراین وارد می‌کند. همچنین روسیه و اوکراین دو تأمین‌کننده مهم گندم دوروم برای نیجریه محسوب می‌شوند. افزون بر این، روسیه انواع غذاهای دریایی از جمله ماهی خال‌مخالی، شاه‌ماهی و دیگر انواع ماهی را به نیجریه صادر می‌کند، در حالی که اوکراین محصولات لبنی و کشاورزی به این کشور می‌فرستد (گاردین، 2022).

علاوه بر این، پیش از شروع جنگ، حدود ۸۰۰۰ تبعه نیجریه در اوکراین حضور داشتند که تقریباً ۵۶۰۰ نفر از آن‌ها ثبت‌نام کرده بودند. در میان این افراد، دانشجویان نیجریه‌ای نیز دیده می‌شوند که تا سال ۲۰۲۰، پنجمین جمعیت بزرگ دانشجویان خارجی در اوکراین را تشکیل می‌دادند. دولت نیجریه در ابتدای جنگ تلاش‌هایی را برای تخلیه تعدادی از این دانشجویان آغاز کرد، اما همچنان تعداد زیادی از آن‌ها مفقود بودند (آجایا و همکاران، ۲۰۲۲؛ نوانگ‌وو، ۲۰۲۲).

به دلیل پایین بودن استانداردهای آموزشی نیجریه در مقایسه با بسیاری از کشورهای اروپایی، بسیاری از دانشجویان نیجریه‌ای در اوکراین و سایر کشورها به تحصیل مشغول هستند. با توجه به اینکه بسیاری از دانشجویان نیجریه‌ای در داخل کشور امیدوار بودند که روزی بتوانند تحصیلات بین‌المللی خود را در اوکراین و روسیه پیگیری کنند، جنگ کنونی ممکن است امیدهای آن‌ها را بر باد داده باشد.

دانشجویان نیجریه به دلیل آشنایی نزدیک با شرایط جنگی و تجربیات دشوارشان برای کسب تحصیل در نیجریه، نظرات بسیار روشنگری ارائه خواهند داد. به عنوان مثال، در زمان نگارش این متن، دانشجویان نیجریه به دلیل اعتصابات دانشگاهی که حدود سه ماه به طول انجامیده بود، از تحصیل در نیجریه بازماندند. این اعتصابات ناشی از اختلاف میان دولت فدرال و اتحادیه کارکنان دانشگاهی (Ukpe, 2022) بود. این اعتصابات پدیده‌ای جدید نیست، بلکه به طور مکرر رخ می‌دهد و باعث می‌شود برنامه‌های تحصیلی چهارساله به پنج، شش یا حتی هفت سال افزایش یابد. علاوه بر این، نیجریه‌ای‌ها به دلیل حملات تروریستی یا راهزنی، ناامنی روزمره‌ای را در کشور خود تجربه می‌کنند. در سال ۲۰۲۱، ۲۷۶ دختر دانش‌آموز توسط بوکو حرام (یک گروه تروریستی) از چیبوک در ایالت بورنو ربوده شدند (Obaji, 2021). همچنین، ربودن دانشجو در نیجریه به امری رایج تبدیل شده است، تا جایی که ربایندگان از افسران نظامی ابایی ندارند (الجزیره، ۲۰۲۲).

علاوه بر این، نیجریه در گفتگوها درباره تحریم‌های روسیه فعال بوده است، در حالی که خود نیز به دلیل خرید بسیاری از تسلیحات از اوکراین، با اختلال در نیروهای نظامی خود مواجه شده است. در نتیجه، اگر جنگی در هر نقطه از جهان رخ دهد، بررسی اینکه آیا عموم مردم یک کشور از تحریم‌ها علیه کشورهای متخاصم حمایت می‌کنند، بسیار حیاتی است. علاوه بر این، از آنجایی که کتابخانه‌ها برای برآورده کردن نیازهای اطلاعاتی عموم مردم در نظر گرفته شده‌اند، بررسی نقش آن‌ها در طول و پس از جنگ‌ها ضروری است، به‌ویژه از آن جهت که کتابخانه‌ها در رویدادهایی که دوره‌های تحولات اجتماعی را تعریف می‌کنند، یا قربانی بوده‌اند یا عاملی در آن‌ها (Adetayo, 2022; Rayward & Jenkins, 2007). بر اساس این زمینه، تحقیق حاضر به بررسی نقش کتابخانه‌ها در طول و پس از جنگ‌ها و همچنین حمایت دانشجویان نیجریه از تحریم‌ها علیه دولت‌هایی که در هر نقطه‌ای از جهان جنگ را آغاز می‌کنند، خواهد پرداخت.

تحریم‌ها در دوران جنگ

تحریم‌ها اقدامات قهری هستند که می‌توانند علیه ارتباطات دیپلماتیک، اقتصادی و فرهنگی دولت‌ها به کار گرفته شوند. این اقدامات اغلب ماهیت غیرنظامی دارند و توسط یک دولت علیه دولت دیگر یا توسط یک سازمان بین‌المللی مانند سازمان ملل متحد اعمال می‌شوند. طبق گفته مسترز (۲۰۱۹)، تحریم‌ها شامل ممنوعیت سفر و مجازات‌های مالی مانند مسدود کردن دارایی‌ها، و همچنین محدودیت‌هایی در طیف گسترده‌ای از بازارهای مالی و خدمات می‌شود.

تحریم‌ها توسط دولت‌های ملی و سازمان‌های بین‌المللی مانند سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا برای مجبور کردن، جلوگیری، تنبیه یا بی‌اعتبار کردن کسب‌وکارهایی که منافع آنها را به خطر می‌اندازند یا هنجارهای رفتاری بین‌المللی را نقض می‌کنند، اعمال شده‌اند. از تحریم‌ها برای پیشبرد اهداف مختلف سیاست خارجی از جمله مبارزه با تروریسم، مبارزه با مواد مخدر، منع گسترش سلاح‌های کشتار جمعی، ارتقای دموکراسی و حقوق بشر، حل منازعات و امنیت سایبری استفاده شده است.

عواقب این تحریم‌ها برای اشخاص و شرکت‌های نام‌برده ممکن است شدید باشد. با این حال، اثربخشی کلی تحریم‌های اقتصادی جای سوال دارد، به‌ویژه به این دلیل که سنجش تجربی آن دشوار است (Michaelsen, 2022). به عنوان مثال، در واکنش به درگیری مورد حمایت روسیه در اوکراین، ایالات متحده در سال ۲۰۲۲ مجموعه‌ای از تحریم‌های بین‌المللی فزاینده و الزام‌آور را سازماندهی کرد که الگوی هزینه‌های نظامی فزاینده روسیه را کند کرد. دارایی‌های بانک مرکزی روسیه مسدود شد و مانع دسترسی آن به ذخایر ارزی خارجی به ارزش ۶۳۰ میلیارد دلار شد. این امر باعث سقوط ۲۲ درصدی ارزش روبل، افزایش ۱۴ درصدی نرخ تورم در روسیه و بالا رفتن هزینه کالاهای وارداتی شد. البته از اواسط آوریل ۲۰۲۲، روبل عمدتاً به دلیل دخالت مسکو، بهبود یافت. ایالات متحده از پرداخت بدهی‌های خود با استفاده از ۶۰۰ میلیون دلاری که در بانک‌های آمریکایی دارد، روسیه را منع کرده است و این امر برآورده کردن تعهدات بین‌المللی روسیه را دشوارتر می‌سازد. سوئیفت، سیستم پیام‌رسانی مالی جهانی، برای موسسات مالی کلیدی روسیه معلق شده است (British Broadcasting Corporation (BBC), 2022).

بررسی سطحی ممکن است این تصور را ایجاد کند که تحریم‌ها ناموفق بوده‌اند، زیرا نتوانسته‌اند جاه‌طلبی‌های ارضی روسیه را مهار کنند. اما به جای تلاش برای اصلاح وضع موجود، دریافتیم که تحریم‌ها با از بین بردن توانایی نظامی دولت‌های هدف، می‌توانند از تغییرات نامطلوب در توزیع قدرت که در غیر این صورت منجر به درگیری مسلحانه می‌شود، جلوگیری کنند.

کتابخانه در طول و بعد از جنگ

در طول جنگ جهانی اول و دوم، کتابخانه‌ها نه تنها مورد استقبال و خواسته سربازان ارتش ایالات متحده قرار گرفتند، بلکه در دوران جنگ به عنوان یک اولویت نیز تعیین شدند. در طول جنگ جهانی اول، کتابداران بسیار فعال بودند. طبق گزارش ALA (ب.ت.)، سرویس جنگ کتابخانه‌ای این سازمان با حمایت بنیاد کارنگی بین سال‌های ۱۹۱۷ تا ۱۹۲۰، سه دوجین کتابخانه اردوگاهی احداث کرد و ۵ میلیون دلار از طریق کمک‌های مردمی جمع‌آوری شد. در همین جنگ، به کتابداران یونیفرم‌های ویژه‌ای نیز داده شد (انجمن کتابداری آمریکا، ب.ت.؛ ویکس، ۲۰۱۵).

در میان نبرد و خونریزی، کتابخانه‌ها به خدمت سربازان آمریکایی و ساکنان اقشار مختلف ادامه دادند. اهداف آن‌ها فراتر از صرف نگهداری کتاب بود. در طول جنگ‌های جهانی اول و دوم، کتابخانه‌های اردوگاهی که راه‌اندازی شدند، توسط کتابدارانی اداره می‌شدند که داوطلبانه به نقاط مختلف جهان می‌رفتند تا از این کتابخانه‌ها مراقبت کنند (رَسموسن، ۲۰۱۷؛ ویگاند، ۲۰۱۶). مسئولیت‌ها شامل گرداندن و نگهداری مجموعه‌ها، پاکسازی کتاب‌ها و خرید کتاب‌های جدید بود. تنها در طول جنگ جهانی اول، بیش از ۱۰۰۰ کتابدار داوطلب شدند و این تعداد در طول جنگ جهانی دوم افزایش یافت. کتابخانه‌ها مکانی برای استراحت، مطالعه، بالا بردن روحیه و آموزش بسیاری از سربازان بودند. هنگامی که بسیاری از سربازان پس از جنگ به خانه بازگشتند، در حال بررسی مشاغلی بودند که می‌خواستند دنبال کنند، بنابراین درباره مهارت‌های لازم برای مشاغل مختلف تحقیق می‌کردند. کتاب‌درمانی در طول دو جنگ جهانی زمانی محبوبیت پیدا کرد که بسیاری از سربازان از مطالعه برای تسکین PTSD، پارانویا، بی‌خوابی و سایر بیماری‌های روانی رایج در میان کهنه سربازان استفاده کردند. پرستاران برای کاهش درد، برای سربازان مجروح و نابینا کتاب می‌خواندند (بنت، ۲۰۱۷).

در طول جنگ جهانی دوم، کتابخانه‌های آمریکایی آموزش‌های فنی ارائه می‌دادند. چند صد سرباز از کتابخانه‌ها برای تقویت دانش ریاضی و اقتصاد خود استفاده کردند. کتابخانه عمومی شیکاگو یک مرکز منحصر به فرد سربازان تأسیس کرد که کاملاً توسط داوطلبان اداره می‌شد و ۵۰۰۰ کتاب در خود جای داده بود. کتابخانه‌های دیگر نیز با ارائه موسیقی و اطلاعات گردشگری به سربازان بازدیدکننده خدمات می‌دادند (ویکس، ۲۰۱۵).

روش‌شناسی

با استفاده از طرح تحقیق توصیفی پیمایشی، اجزای اصلی پدیده‌های مورد علاقه مورد بررسی قرار گرفتند. جمعیت مورد مطالعه شامل 3457 دانشجوی مقطع کارشناسی دانشگاه Adeleke بودند. بر اساس فرمول تارو یامانه، حجم نمونه ۳۵۹ دانشجو انتخاب شد. ابزار مورد استفاده در این پژوهش، پرسشنامه ساختاریافته بود.

توزیع ۳۵۹ نسخه از پرسشنامه بین دانشجویان دانشگاه Adeleke در ایالت Osun نیجریه، بین ۱۵ مارس و ۱ آوریل ۲۰۲۲ انجام شد. به پاسخ‌دهندگان اطمینان داده شد که هرگونه اطلاعات ارائه شده محرمانه تلقی شده و صرفاً برای اهداف دانشگاهی استفاده خواهد شد. هیچ‌گونه دسترسی به این اطلاعات برای اشخاص ثالث فراهم نشود. در نهایت، ۲۹۵ پرسشنامه تکمیل‌شده دریافت شد که منجر به نرخ پاسخ‌دهی 82 درصد گردید. این نرخ بازگشت کلی 82 درصد، با توجه به استاندارد Fincham (۲۰۰۸) مبنی بر قابل قبول بودن نرخ پاسخ‌دهی 60درصد برای اکثر تحقیقات، برای مطالعه حاضر پذیرفته شد. تحلیل داده‌های این پژوهش شامل تمامی ۲۹۵ پاسخ‌دهنده بود. داده‌های جمع‌آوری شده سازماندهی و با استفاده از آمار توصیفی تجزیه و تحلیل شدند. آماره‌های توصیفی مانند فراوانی، درصد، میانگین و انحراف معیار برای پاسخ به سؤالات پژوهش به کار گرفته شدند.

یافته‌ها

مطالعه حاضر یافته‌های خود را با استفاده از آمار توصیفی ارائه می‌دهد. جزئیات در جداول ۱ تا ۶ نشان داده شده است.

یافته‌های جدول ۱ نشان داد که اکثریت پاسخ‌دهندگان زن (59 درصد) بودند. بیشتر آنها مسیحی (4/83 درصد) و در گروه سنی ۱۶ تا ۲۰ سال (4/26درصد) قرار دارند.

نکته حائز اهمیت این است که دانشجویان نیجریه‌ای از تحریم‌ها آگاهی دارند، زیرا موقعیت‌های مشابهی را در قالب ممنوعیت‌های دولتی خود تجربه کرده‌اند. به عنوان مثال، سال گذشته دسترسی نیجریه‌ای‌ها به توییتر مسدود شد و این ممنوعیت از ۴ ژوئن ۲۰۲۱ تا ۱۳ ژانویه ۲۰۲۲ به مدت هفت ماه ادامه داشت. دانشجویان نیجریه‌ای که اغلب از کاربران اصلی این پلتفرم رسانه اجتماعی هستند، از این ممنوعیت‌ها بیشترین آسیب را دیدند، زیرا تحقیقات نشان داده است که نسل جوان بیشتر از نسل مسن از رسانه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند (Adetayo & Williams-Ilemobola, 2021). این بدان معنا بود که دانشجویان نه تنها قادر به دنبال کردن سلبریتی‌های مورد علاقه خود نبودند، بلکه از ارسال توییت نیز منع شده بودند.

تجربه دیگر ممنوعیت، زمانی بود که دولت نیجریه برای مهار ورود غیرقانونی مواد غذایی به کشور، مرزها را به مدت حدود دو سال بست. این ممنوعیت در نهایت باعث افزایش قیمت اقلام غذایی شد و فشار بیشتری را بر اقشار فقیر وارد کرد. این تجربیات به دانشجویان نیجریه‌ای و همچنین دانشجویان در سایر کشورهای در حال توسعه، درک عمیق‌تری از تحریم‌ها و ممنوعیت‌ها نسبت به دانشجویان در کشورهای دیگر مانند ایالات متحده، که ممکن است چنین موقعیت‌های نامطلوبی را تجربه نکرده باشند، بخشید. در نتیجه، جداول ۲ تا ۴ دیدگاه دانشجویان نیجریه‌ای را در مورد تحریم‌ها نشان می‌دهد.

بر اساس دیدگاه دانشجویان در جدول ۲، اکثریت قاطع (9/73درصد) پاسخ‌دهندگان، تحریم‌ها را برای کشورهایی که در هر نقطه از جهان جنگ را آغاز می‌کنند، چه در آفریقا، آمریکای شمالی و جنوبی، استرالیا، اروپا یا آسیا، چه به شدت و چه تا حدی، تأیید می‌کنند. حمایت از تحریم کشورهایی که جنگ به راه می‌اندازند ممکن است با تأثیر درک شده‌ای که این تحریم‌ها می‌تواند بر کشورهای متخاصم داشته باشد، مرتبط باشد.

همچنین در جدول ۳ مشخص شده است که اکثریت تحریم‌های اعمال شده بر محرک‌های اقتصادی مختلف آغازگران جنگ، مانند افراد دخیل، متحدان آغازگران جنگ، سازمان‌های تجاری، رسانه‌های خبری، اینترنت، دسترسی به انرژی، تجارت، محدودیت‌های سفر و بانک‌ها، مورد حمایت قرار می‌گیرند. با این حال، افرادی که به طور فعال در شروع جنگ‌ها دخیل بوده‌اند، با میانگین امتیاز 32/3، بیشترین حمایت را برای تحریم شدن دارند.

جدول ۴ نشان می‌دهد که اکثریت پاسخ‌دهندگان، ضمن حمایت از تحریم‌ها، ترجیح می‌دهند که برای محافظت از مردم عادی در برابر اثرات اقتصادی تحریم‌ها، از تحریم‌ها اجتناب شود. این نشان‌دهنده حساسیت افکار عمومی نسبت به رنج همنوعان است. زیرا تورم بار سنگینی است که نه تنها توده فقیر، بلکه طبقه متوسط را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

کتابخانه‌ها در نیجریه در طول سال‌ها از وضعیت فرسوده به محیط کاری مطلوب‌تری پیشرفت کرده‌اند. ما در اواخر سال ۲۰۲۱ و اوایل سال ۲۰۲۲ از حدود بیست کتابخانه دانشگاهی بازدید کردیم و از رشدی که در چندین کتابخانه دانشگاهی رخ داده بود شگفت‌زده شدیم. این روند نشان می‌دهد که کتابخانه‌های نیجریه مجهز به کارکنان و منابع کافی برای انجام وظایف خود در طول و بعد از جنگ‌ها هستند.

جداول ۵ و ۶ نقش‌هایی را که دانشجویان معتقدند کتابخانه‌ها می‌توانند در طول و بعد از جنگ ایفا کنند، نشان می‌دهند.

در زمان جنگ، همانطور که در جدول ۵ نشان داده شده است، کتابخانه‌ها می‌توانند نقش‌های حیاتی ایفا کنند. مشخص شد که برگزاری سمینارهای حل منازعات جنگی، با میانگین 25/3، مفیدترین نقش کتابخانه در طول جنگ‌ها محسوب می‌شود. این امر قابل توجه است زیرا کتابخانه‌ها در سراسر جهان به عنوان مراکز سمینارهای انقلابی عمل کرده‌اند. سایر نقش‌های مهم که در پی آن بودند عبارتند از: توزیع کتاب در مورد حل منازعات جنگی، پاسخگویی به سوالات کاربران در مورد جنگ‌ها و اشتراک‌گذاری گزینشی اخبار جاری جنگ با کاربران کتابخانه، که همگی میانگین 20/3 را داشتند. علاوه بر این، دانشجویان معتقد بودند که کتابخانه‌ها می‌توانند فضایی برای بحث در مورد جنگ جاری فراهم کنند.

کتابخانه‌ها ممکن است مکان‌هایی برای بهبودی پس از جنگ باشند. دانشجویان در جدول ۶ نشان دادند که کتابخانه‌ها باید اطلاعات جاری در مورد واجد شرایط بودن و کمک‌های موجود از سوی دولت (میانگین = 35/3) را به عنوان مفیدترین نقش برای کشورهای آسیب‌دیده پس از جنگ ارائه دهند. این نتیجه با توجه به اینکه افراد آسیب‌دیده از جنگ‌ها خواهان دریافت کمک‌های دولتی برای بازسازی زندگی خود هستند، جای تعجب ندارد. در رتبه بعدی، تأمین منابع اطلاعات مالی توسط کتابخانه‌ها برای ثبات مالی (میانگین = 34/3) قرار دارد که ممکن است به دلیل تأثیرات مالی جنگ‌ها مورد نیاز باشد. انتشار کتاب‌هایی در مورد بازسازی جامعه نیز به عنوان مفیدترین نقش بعدی کتابخانه‌ها پس از جنگ، با میانگین 31/3، توسط دانشجویان احساس شد.

بحث

جنگ‌ها پیامدهای وحشتناکی دارند و بسیاری از دولت‌ها برای جلوگیری یا معکوس کردن آن‌ها از تحریم‌ها استفاده می‌کنند. با این حال، بسیاری از افراد به دلیل ماهیت تردیدبرانگیز اثربخشی آن‌ها، مخالف تحریم‌ها هستند. بر اساس نتایج نظرسنجی ما از دانشجویان نیجریه‌ای، اینطور به نظر نمی‌رسد. این نظرسنجی نشان داد که اکثریت قریب به اتفاق پاسخ‌دهندگان، تحریم‌ها را به شدت یا تا حدی برای کشورهایی که در سراسر جهان جنگ را آغاز می‌کنند، تایید می‌کنند. این دیدگاه توسط سندرز و فرانکویچ (2022) تأیید شده است که گزارش دادند اکثر دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان در ایالات متحده، مجازات‌های مالی را در واکنش به حمله روسیه به اوکراین تأیید می‌کنند. طبق گفته لکتزیان و سووا (2007)، اگر تحریم‌های اقتصادی به اندازه کافی سختگیرانه باشند، اقتصاد کشور هدف را مختل خواهند کرد. با این حال، مورگان و همکاران (2009) نشان دادند که تنها 34درصد از کل موارد تحریم به اهداف سیاسی اعلام شده خود دست می‌یابند. با وجود این، این موضوع مانع از تلاش کشورها برای اعمال تحریم‌ها جهت پایان دادن به جنگ در طول سال‌ها نشده است و همچنین حمایت گسترده از آن در میان عموم مردم را متوقف نکرده است.

هنگامی که تحریم‌ها علیه ملت‌های در حال جنگ اعمال می‌شوند، مردم عادی بیشترین رنج را می‌برند، همانطور که در ادبیات به تصویر کشیده شده است. این امر فقر را در کشورهای تحریم‌شده افزایش می‌دهد و فشار بر منابع ایجاد شده توسط تحریم‌ها فقر را تشدید می‌کند، در حالی که ثروتمندان دسترسی بیشتری به منابعی مانند دارو، نفت و غیره دارند که منجر به افزایش نابرابری در استانداردهای زندگی می‌شود (Sen et al., 2013). به عنوان مثال، بین سال‌های 1976 تا 2012، تحریم‌های سازمان ملل منجر به کاهش 5/25 درصدی کل تولید ناخالص داخلی (GDP) سرانه کشورهای تحریم‌شده شد. (Neuenkirch & Neumeier, 2015) در بحران فعلی اوکراین و روسیه،OECD  فاش کرد که تحرکات در قیمت کالاها و بازارهای مالی که از زمان آغاز جنگ مشاهده شده است، در صورت تداوم، می‌تواند رشد تولید ناخالص داخلی جهانی را در سال اول بیش از یک درصد کاهش دهد، به طوری که روسیه دچار رکود عمیقی شود و تورم جهانی قیمت مصرف‌کننده را تقریباً دو و نیم درصد افزایش دهد (سازمان همکاری اقتصادی و توسعه [OECD]، 2022). در نتیجه تأثیری که تحریم‌ها بر وضعیت مالی مردم عادی، به ویژه تورمی که از آن‌ها ناشی می‌شود، دارند، این نظرسنجی دریافت که اکثریت پاسخ‌دهندگان، ضمن حمایت از تحریم‌ها، ترجیح می‌دهند از تحریم‌ها اجتناب شود تا از مردم عادی در برابر اثرات اقتصادی تحریم‌ها محافظت شود.

کتابخانه‌ها مدت‌هاست که میراث فرهنگی بسیاری از ملت‌ها در گذشته بوده‌اند و نقش آن‌ها در ارائه اطلاعات برای همه طبقات مردم یک ملت حیاتی است (Adetayo, 2021) . به طور مشابه، در دوران جنگ، کتابخانه‌ها ممکن است نقش‌های حیاتی ایفا کنند.

این نظرسنجی کشف کرد که برگزاری سمینارهای حل اختلاف جنگ، مفیدترین نقشی است که کتابخانه‌ها می‌توانند در طول جنگ‌ها ایفا کنند. این امر قابل توجه است زیرا کتابخانه‌ها لنگرهای سمینارهای انقلابی در سراسر جهان بوده‌اند. دیگر نقش‌های مهمی که به دنبال این بود، توزیع کتاب در مورد حل اختلاف جنگ، پاسخگویی به سؤالات کاربران در مورد جنگ‌ها و اشتراک‌گذاری گزینشی اخبار جاری جنگ با کاربران کتابخانه است. این یافته با تجربه قبلی کتابخانه در طول جنگ جهانی اول مطابقت دارد، زمانی که کتابخانه عمومی سنت لوئیس نمونه‌ای از چنین کتابخانه شهری بود که به جامعه‌ای متنوع خدمت می‌کرد و در طول جنگ، چه قبل و چه بعد از ورود ایالات متحده به جنگ، طیف وسیعی از خدمات را به کودکان و بزرگسالان ارائه می‌داد (Kimball, 2007) . علاوه بر این، این مطالعه کشف کرد که کتابخانه‌ها می‌توانند فضایی برای بحث در مورد جنگ جاری فراهم کنند. این موضوع توسط ویگاند (1989) پشتیبانی می‌شود که کشف کرد کتابخانه‌های عمومی پناهگاهی بوده‌اند که اطلاعات و مکانی برای تجمع برای کودکان و بزرگسالان فراهم می‌کردند.

هنگامی که جنگ رخ می‌دهد، عواقب آن معمولاً شدید است و پس از آن همیشه دوره‌ای برای بهبودی لازم است. کتابخانه‌ها ممکن است مکان‌هایی باشند که چنین بهبودی در آن‌ها صورت گیرد. این مقاله دریافت که دانشجویان احساس می‌کنند کتابخانه‌هایی که اطلاعات به‌روز در مورد واجد شرایط بودن و کمک‌های دولتی در دسترس را ارائه می‌دهند، به عنوان مفیدترین منبع برای ملت‌های آسیب‌دیده پس از جنگ دیده می‌شوند. این نتیجه جای تعجب ندارد با توجه به اینکه اکثر افرادی که تحت تأثیر جنگ قرار گرفته‌اند، برای بازگشت به زندگی عادی به حمایت دولتی نیاز دارند. برخی از کتابخانه‌ها در حال حاضر به افراد در یافتن اطلاعات دولتی مانند کمک‌ها و کمک‌های مالی دولتی، مزایای مدیکر، الزامات مهاجرت و تابعیت، فرم‌های مالیاتی، مجوزهای شکار و ماهیگیری و غیره کمک می‌کنند (Bishop et al., 2013) . این امر به طور نزدیک با ارائه منابع اطلاعاتی مالی برای ثبات مالی توسط کتابخانه‌ها دنبال می‌شود که به دلیل تأثیرات مالی جنگ ضروری است. توزیع کتاب‌های مربوط به بازسازی جامعه ممکن است نقش مفید بعدی کتابخانه باشد. این نقش به ویژه به دلیل ضربه روانی که جمعیت ممکن است در اثر جنگ تجربه کرده باشند و نیاز آن‌ها به منابعی برای کمک به بهبودی از طریق افزایش آگاهی، دانش و مهارت‌های محلی‌شان (Somasundaram & Sivayokan, 2013) اهمیت دارد. این یافته توسط بنت (2017) تأیید شده است که دریافت که کتابخانه‌ها مکانی محبوب برای سربازان برای استراحت، مطالعه، تقویت روحیه و آموزش خود در طول جنگ‌های جهانی گذشته بودند. همچنین گزارش شده است که هنگامی که بسیاری از سربازان پس از جنگ به خانه بازگشتند، به این فکر می‌کردند که به چه مشاغلی می‌خواهند بپردازند، بنابراین مهارت‌های مربوط به مشاغل متعدد را در کتابخانه‌ها تحقیق می‌کردند.

نتیجه‌گیری

بر اساس نظرسنجی ما، این مقاله نتیجه می‌گیرد که کتابخانه‌ها می‌توانند در طول و پس از جنگ‌ها نقش‌های حیاتی ایفا کنند. در طول جنگ‌ها، کتابخانه‌ها می‌توانند سمینارهای حل اختلاف جنگ را سازماندهی کنند، کتاب‌های حل اختلاف جنگ را توزیع کنند، به سؤالات کاربران در مورد جنگ‌ها پاسخ دهند، اخبار جاری جنگ را به طور گزینشی با کاربران کتابخانه به اشتراک بگذارند و فضایی برای گفتگو در مورد جنگ جاری فراهم کنند. در پی جنگ، کتابخانه‌ها ممکن است اطلاعات به‌روز در مورد واجد شرایط بودن و دسترسی به کمک‌های دولتی، منابع اطلاعاتی مالی برای ثبات مالی، کتاب‌های بازسازی جامعه و مکانی برای بحث پس از جنگ ارائه دهند. این نتیجه ممکن است برای برخی تعجب‌آور باشد زیرا آن‌ها ممکن است تصور نکرده باشند که کتابخانه‌ها می‌توانند در جنگ‌ها اینقدر مؤثر باشند. یافته‌ها در ابتدا برای ما کمی غافلگیرکننده بود، با این حال، با تفکر بیشتر، به ویژه هنگامی که ادبیات مربوط به نقش کتابخانه‌ها در جنگ‌ها را بررسی کردیم، ما نیز به ایده نقش‌های ابزاری کتابخانه‌ها در موقعیت‌های جنگی متقاعد شدیم. علیرغم این نقش‌های عالی که کتابخانه‌ها ممکن است ایفا کنند، ما معتقدیم موانعی وجود دارد که ممکن است اجرای آن‌ها را در نیجریه مختل کند، اگر کاری در مورد آن‌ها انجام نشود.

در ابتدا، دولت نیجریه شفافیت چندانی نسبت به مردم خود ندارد و ممکن است دریافت کمک دولتی برای اطمینان از اشتراک‌گذاری اطلاعات یارانه‌های دولتی مورد نیاز با کتابخانه‌ها دشوار باشد. علاوه بر این، یک محیط پس از جنگ نیازمند ساخت سازه‌های فیزیکی برای کتابخانه‌ها خواهد بود؛ با این حال، تضمینی وجود ندارد که دولت نیجریه کتابخانه‌ها را در اولویت قرار دهد، زیرا تجربیات گذشته نگرش سهل‌انگارانه‌ای نسبت به کتابخانه‌ها را نشان می‌دهد. این موارد، در میان سایر موارد، ممکن است اجرای روان این وظایف را توسط مدیریت کتابخانه مختل کند. در نهایت، مشخص شد که دانشجویان از تحریم‌های جنبه‌های مختلف اقتصاد کشورهایی که آغازگر جنگ هستند، حمایت می‌کنند اما ترجیح می‌دهند از تحریم‌ها اجتناب شود تا از مردم عادی در برابر اثرات اقتصادی تحریم‌ها محافظت شود. بنابراین، این مطالعه پیشنهاد می‌کند که کتابخانه‌ها در کشورهای در حال جنگ با برگزاری سمینارها در مورد قطعنامه‌های جنگ و ارائه مطالب مناسب مربوط به حل اختلاف جنگ، اقدامات پیشگیرانه‌ای را انجام دهند. کتابخانه‌ها همچنین می‌توانند در پی جنگ‌ها اقدامات پیشگیرانه‌ای مانند همکاری با دولت‌ها برای اطمینان از تغذیه منظم کتابخانه‌ها با اطلاعات مربوط به کمک‌ها و بهبودی را انجام دهند.

کاربردها

این مطالعه دارای کاربردهایی برای سیاست‌گذاری و عمل است.

کاربردهای سیاستی:

کتابخانه‌ها باید سیاست‌های فعلی خود را بازنگری کنند تا بیانیه‌هایی در مورد چگونگی فعالیت خود در زمان جنگ را بگنجانند. این سیاست‌ها باید کتابخانه‌ها را ملزم کند که در طول جنگ‌ها فعال باشند، نه برای ترویج جنگ، بلکه به عنوان وسیله‌ای برای حل اختلاف جنگ از طریق مهارت حرفه‌ای خود در مدیریت اطلاعات.

کاربردهای عملی کتابخانه:

یافته‌های این مطالعه کاربردهایی برای عمل کتابخانه دارد. این به دلیل این واقعیت است که بسیاری از کتابخانه‌ها شناخته شده‌اند که اکثر خدمات خود را در زمان بحران، مانند جنگ (Stieg, 1992) معلق می‌کنند. با این حال، بر اساس یافته‌های این مطالعه، مدیریت کتابخانه باید در نقش خود به عنوان یک بازیگر حیاتی در طول جنگ، فعال باشد. کتابخانه‌ها، چه به صورت خلاصه شده یا محلی، باید تضمین کنند که کتاب‌ها در دسترس نیروها، به ویژه آن‌هایی که به آن‌ها در حل اختلاف جنگ کمک می‌کنند، قرار گیرد. خدمات مرجع نیز باید برای پاسخگویی به سؤالات مراجعین در دسترس باشد. این خدمات کتابخانه‌ای باید هم در طول و هم پس از جنگ حفظ شود.

ماخذ

  • Adetayo, A. J. (2021). Leveraging bring your own device for mobility of library reference services: The Nigerian perspective. The Reference Librarian, 62(2), 106–125. https://doi.org/10.1080/02763877.2021.1936342
  • Adetayo, A. J., & Williams-Ilemobola, O. (2021). Librarians’ generation and social media adoption in selected academic libraries in Southwestern, Nigeria. Library Philosophy and Practice (e-Journal), 4984. https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/4984
  • Adetayo, A. J. (2022). Phronesis and library selection: Dilemmas in Nigerian faith-based universities. College & Research Libraries News, 83(3), 114–117. https://doi.org/10.5860/ crln.83.3.114
  • Ajaja, T., Ogundepo, J., & Ojo, E. (2022, March 5). Battle for survival: Nigerians caught in Russia/Ukraine war narrate ordeals. Punch. https://punchng.com/battle-for-survivalnigerians-caught-in-russia-ukraine-war-narrate-ordeals/
  • Aljazeera.(2022, April 5). ‘Bandits’ kill 10 soldiers in attack on Nigerian military facility. https://www.aljazeera.com/news/2022/4/5/bandits-kill-10-soldiers-in-attack-on-nigerian-militaryfacilit American Library Association. (n.d.). War service library book (p. 52). https://www.ala.org/tools/war-service-library-book
  • Bennett, K. D. (2017, May 8). How libraries served soldiers and civilians during WWI and WWII. OUPblog. Oxford University Press. https://blog.oup.com/2017/05/libraries-soldiersworld-war/
  • Bishop, B. W., McClure, C. R., & Mandel, L. H. (2013, April 29). E-Government: Service roles forpublic libraries. Public Libraries Association. http://publiclibrariesonline.org/2013/04/e-government-service-roles-for-public-libraries/
  • Black, J. (2007). What is war? The RUSI Journal, 152(6), 42–45. https://doi.org/10.1080/03071840701863109 THE REFERENCE LIBRARIAN 113
  • British Broadcasting Corporation (BBC). (2022, May 16). What sanctions are being imposed on Russia over Ukraine invasion? https://www.bbc.com/news/world-europe-60125659 Choi, S.-W. (2014). Causes of domestic terrorism: Economic sanctions as a violence trigger structure. The Korean Journal of International Studies, 12(1), 137–159. https://doi.org/10.14731/KJIS.2014.06.12.1.137
  • Fincham, J. E. (2008). Response rates and responsiveness for surveys, standards, and the Journal. American Journal of Pharmaceutical Education, 72(2), 43. https://doi.org/10.5688/aj720243
  • The Guardian. (2022, March 15). Russia-Ukraine war and biting realities in Nigeria. https://guardian.ng/opinion/russia-ukraine-war-and-biting-realities-in-nigeria/
  • Hufbauer, G. C., Schott, J. J., & Elliott, K. A. (2008). Economic sanctions reconsidered: History and current policy. Institute for International Economics.
  • Kimball, M. A. (2007). From refuge to risk: Public libraries and children in World War I. Library Trends, 55(3), 454–463. https://doi.org/10.1353/lib.2007.0010
  • Lektzian, D., & Souva, M. (2007). An institutional theory of sanctions onset and success. Journal of Conflict Resolution, 51(6), 848–871. https://doi.org/10.1177/0022002707306811
  • Masters, J. (2019, August 12). What are economic sanctions? Council on Foreign Relations. https://www.cfr.org/backgrounder/what-are-economic-sanctions
  • Michaelsen, C. (2022, February 27). What are sanctions, do they ever work – and could they stop Russia’s invasion of Ukraine? The Conversation. https://theconversation.com/what-aresanctions-do-they-ever-work-and-could-they-stop-russias-invasion-of-ukraine-177926
  • Mohammed, A., & Trott, B. (2014, September 12). U.S. intensifies sanctions on Russia over Ukraine. Reuters. https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-usa-sanctionsidUSKBN0H71N320140912
  • Morgan, T. C., Bapat, N., & Krustev, V. (2009). The threat and imposition of economic sanctions, 1971—2000*. Conflict Management and Peace Science, 26(1), 92–110. https://doi.org/10.1177/0738894208097668
  • National Geographic Society. (n.d.). War. Retrieved March 27, 2022, from https://www.natio nalgeographic.org/encyclopedia/war/
  • Neuenkirch, M., & Neumeier, F. (2015). The impact of U.N. and U.S. economic sanctions on GDP growth. European Journal of Political Economy, 40(Part A), 110–125. https://doi.org/10.1016/J.EJPOLECO.2015.09.001
  • Nwangwu, A. (2022, February 25). Explainer: Here is how Nigerian students got stranded in Ukraine amid Russian attack. The Culture Custodian. https://culturecustodian.com/explainer-here-is-how-nigerian-students-got-stranded-in-ukraine-amid-russian-attack/
  • Obaji, P. (2021, March 23). Why Boko Haram targets Nigerian schools. Foreign Policy Magazine. https://foreignpolicy.com/2021/03/23/boko-haram-nigeria-kidnappings-schoolchildren/
  • Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2022). OECD economic outlook, interim report March 2022: Economic and social impacts and policy implications of the war in Ukraine. (OECD economic outlook). OECD. https://doi.org/10.1787/16097408
  • Rasmussen, H. (2017, April 10). The American Library Association’s training camp libraries in World War I. LSU Libraries. https://news.blogs.lib.lsu.edu/2017/04/the-american-libraryassociations-training-camp-libraries-in-world-war-i/
  • Rayward, W. B., & Jenkins, C. (2007). Libraries in times of war, revolution, and social change. Library Trends, 55(3), 361–369. https://doi.org/10.1353/lib.2007.0021
  • Sanders, L., & Frankovic, K. (2022, March 11). American support for sanctions against Russia remains strong. YouGov America. https://today.yougov.com/topics/international/articlesreports/2022/03/11/sanctions-against-russia-remain-popular 114 A. ADETAYO ET AL.
  • Sen, K., Al-Faisal, W., & Alsaleh, Y. (2013). Syria: effects of conflict and sanctions on public health. Journal of Public Health, 35(2), 195–199. https://doi.org/10.1093/pubmed/fds090
  • Somasundaram, D., & Sivayokan, S. (2013). Rebuilding community resilience in a post-war context:Developing insight and recommendations – a qualitative study in Northern Sri Lanka. International Journal of Mental Health Systems, 7(1), 3. https://doi.org/10.1186/1752-4458-7-3
  • Stieg, M. (1992). The second world war and the public libraries of Nazi Germany. Journal Of Contemporary History, 27(1), 23–40. https://doi.org/10.1177/002200949202700102
  • Ukpe, W. (2022, May 5). #EndASUUStrike: Nigerian students protest against ongoing ASUU strike. Nairametrics. https://nairametrics.com/2022/05/05/endasuustrike-nigerian-studentsprotest-against-ongoing-asuu-strike/
  • Weeks, L. (2015, July 4). When America’s librarians went to war. National Public Radio. https://www.npr.org/sections/npr-history-dept/2015/07/04/418840245/when-americas-librarianswent-to-war
  • Wiegand, W. A. (2016, February 18). The library war service: ALA’s book campaigns in World War I. American Libraries Magazine. https://americanlibrariesmagazine.org/2016/02/18/ala-history-library-war-service/
  • Wiegand, W. A. (1989). An active instrument for propaganda : The American public libraryduring World War I. Greenwood

Loading

کتابخانه‌ها در دوران جنگ: فراتر از فرهنگ، پناهگاه روح و دانش — نگاهی کوتاه به تجربیات جهانی و ایران

چکیده

در دوره‌های جنگ، کتابخانه‌ها تنها مراکز فرهنگی نبوده‌اند، بلکه به‌عنوان نهادهای حمایتی در حوزه‌های روانی، آموزشی و اجتماعی عمل کرده‌اند. از کتابخانه‌های سیار در میدان‌های نبرد گرفته تا ارائه خدمات فرهنگی و اطلاع‌رسانی، این مراکز نقش کلیدی در حفظ روحیه، گردش اطلاعات، حفاظت از میراث‌فرهنگی و بازسازی جوامع پس از بحران ایفا کرده‌اند. این یادداشت کوتاه، تجربیاتی درباره فعالیت‌ها و خدمات کتابخانه‌ها در زمان جنگ، در سطح جهانی و در کشور ایران، ارائه می‌دهد.

مقدمه

جنگ یکی از شدیدترین بحران‌هایی است که می‌تواند ساختارهای اجتماعی و فرهنگی جوامع را تحت‌تأثیر قرار دهد. کتابخانه‌ها به‌عنوان نهادهای حافظ دانش و فرهنگ، در چنین شرایطی وظایف پیچیده‌تری بر عهده می‌گیرند. تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که کتابخانه‌ها در زمان جنگ می‌توانند نقش‌های جدیدی چون پناهگاه فرهنگی، ابزار اطلاع‌رسانی درست، مرکز حمایت روانی، عامل انسجام ملی و عامل حفظ هویت اجتماعی را ایفا کنند.
کتاب در چنین شرایطی نه‌تنها کارکردی فرهنگی، بلکه نقشی روان‌شناختی در کاهش تنش، افزایش تمرکز و ایجاد حس ثبات ذهنی پیدا می‌کند. کتاب‌خوانی، در این شرایط، فرصتی برای فاصله‌گرفتن از فضای ملتهب خبری و بازگشت به آرامش درونی فراهم می‌کند. کارشناسان اجتماعی معتقدند در این شرایط بسیاری از افراد، کتاب را به‌عنوان همدمی مطمئن در روزهای پرتنش انتخاب می‌کنند (1). این یادداشت با نگاهی گذرا، خدمات کتابخانه‌ای در دوران جنگ در جهان و ایران را بررسی می‌کند.

خدمات کتابخانه‌ها در زمان جنگ در جهان:

در طول جنگ‌های جهانی، کتابخانه‌های سیار در خطوط مقدم جبهه حاضر می‌شدند تا سربازان را با کتاب و مجله سرگرم کنند و روحیه آن‌ها را تقویت نمایند. این خدمات، راهی برای حفظ ارتباط با دنیای بیرون و فرار از سختی‌های جنگ بود.

جنگ جهانی اول ۱۹۱۴–۱۹۱۸ : در این دوره، ارتش‌ها و نهادهای فرهنگی متوجه اهمیت کتاب برای کاهش استرس سربازان شدند. مهم‌ترین اقدام‌ها راه‌اندازی کتابخانه‌های سیار برای سربازان در جبهه‌های اروپا و خاورمیانه، اجرای برنامه‌های ملی جمع‌آوری کتاب در آمریکا و بریتانیا، آغاز رسمی استفاده از کتاب‌درمانی برای آسیب‌دیدگان روانی جنگ بوده است. این اقدامات موجب شد کتابخانه‌ها برای نخستین‌بار به‌عنوان بخشی از خدمات رفاهی و حمایتی ارتش‌ها شناخته شوند (2).

جنگ جهانی دوم ۱۹۳۹–۱۹۴۵: شدت تخریب و بمباران‌ها در این جنگ باعث شد کتابخانه‌ها نقشی چندگانه ایفا کنند: که از جمله راه‌اندازی و ادامه فعالیت تعداد بیشتری از «کتابخانه‌های سربازان»، انتقال کتابخانه‌های عمومی بریتانیا به پناهگاه‌ها و زیرزمین‌ها برای حفظ دسترسی مردم، فعالیت‌های گسترده حفاظت از نسخه‌های خطی، آثار تاریخی و کتاب‌های نایاب در اروپا برای جلوگیری از غارت و نابودی، راه‌اندازی برنامه Victory Book Campaign در آمریکا که بیش از ۱۸ میلیون جلد کتاب برای نیروهای نظامی را جمع‌آوری کرد (3).

در بحران‌هایی مانند جنگ بوسنی، عراق و افغانستان نیز، کتابخانه‌ها نقش بازسازی فرهنگی و آموزش جوامع آسیب‌دیده را بر عهده گرفتند. در دوران محاصره سارایوو (جنگ بوسنی)، باوجود شرایط دشوار، مردم به مطالعه و فعالیت‌های فرهنگی ادامه دادند و کتاب نمادی از تاب‌آوری فرهنگی شد. همچنین در دوران جنگ سرد، کتابخانه‌ها ابزار مقابله با انتشار اطلاعات نادرست و پروپاگاندا شدند.

خدمات کتابخانه‌ها در زمان جنگ در ایران

در دوران جنگ ایران و عراق و همچنین در جنگ تحمیلی دوازده‌روزه، کتابخانه‌ها نقش فعالی در ارائه خدمات فرهنگی و اطلاع‌رسانی ایفا کردند. این مراکز باوجود محدودیت‌ها، تلاش کردند تا با ارائه منابع اطلاعاتی، برگزاری برنامه‌های فرهنگی و ایجاد فضایی امن برای مطالعه و تبادل نظر، به جامعه در مقابله با فشار روانی جنگ کمک کنند. همچنین، در حفاظت از اسناد و میراث‌فرهنگی کشور در برابر آسیب‌های جنگ، نقش بسزایی داشتند.
خدمات کتابخانه‌ها در زمان جنگ ایران و عراق ۱۳۵۹–۱۳۶۷
در سال‌های پیش از آغاز جنگ، شبکه کتابخانه‌های عمومی ایران در حال گسترش بود؛ اما زیرساخت‌ها هنوز کامل نبود. با شروع جنگ، نیاز به خدمات فرهنگی و اطلاع‌رسانی در جبهه و شهرهای آسیب‌دیده افزایش یافت. کتابخانه‌ها در دوران دفاع مقدس نقش‌هایی مهم و ابتکاری داشتند. فعالیت‌هایی که در این زمان از سوی کتابخانه‌ها انجام شد به‌قرار زیر بوده است (4، 5، 6، 7):
الف) ایجاد کتابخانه‌های سیار و جبهه‌ای برای نمونه استفاده از وانت، مینی‌بوس و کانتینر برای تشکیل کتابخانه‌های سیار، توزیع کتاب، مجله، بروشور و نشریات فرهنگی بین رزمندگان، حضور کتابداران داوطلب در خطوط پشتیبانی
ب) ارائه خدمات فرهنگی و روانی برای نمونه استفاده از کتاب به‌عنوان وسیله‌ای برای کاهش اضطراب و ایجاد روحیه در میان سربازان و خانواده‌ها، ایجاد فضاهای کوچک مطالعه در سنگرها، پادگان‌ها و قرارگاه‌های فرهنگی، نمایش فیلم
ج) توجه به حفاظت از منابع و میراث‌فرهنگی برای نمونه انتقال منابع کتابخانه‌های شهرهای بمباران‌شده مانند خرمشهر و آبادان به شهرهای امن‌تر، تشکیل گروه‌های داوطلب برای حفاظت از نسخه‌ها و اسناد محلی.
د) ارائه خدمات کتابخانه‌ای برای مردم در مناطق شهری برای نمونه انتقال بسیاری از فعالیت کتابخانه‌ها به پناهگاه‌ها، انتشار کتابچه‌ها و نشریات آموزشی برای ارتقای تاب‌آوری و آگاهی عمومی.

برای نمونه بابایی یکی از کتابداران کتابخانه‌های سیار در زمان جنگ در مقاله‌ای (بابایی، ۱۳۷۱) تجربه و فعالیت‌های خود را به‌عنوان کتابدار در زمان جنگ بیان می‌کند که در زیر به بخشی از آن اشاره می‌کنیم:

کتابدارانی که در کتابخانه‌های ملی عمومی و اختصاصی فعالیت دارند حتماً با کتابخانه‌هایی که تحت عنوان واحد سیار فعالیت دارند آشنا هستند. من نیز به‌عنوان یک کتابدار، جسته‌وگریخته اطلاعاتی درباره نحوه کار و فعالیت آن دارم، ولی پس از شروع جنگ تحمیلی، همیشه در این فکر بودم که آیا این همه انسان مؤمن و فعال که به جبهه‌های جنگ حق علیه باطل هجوم می‌برند اوقات فراغتی هم دارند؟ اگر چنین است چگونه آن را می‌گذرانند؟ بنا به وظیفه شغلی خود، در این فکر بودم که آیا رزمندگان فرصت مطالعه دارند، و در آن صورت آیا کتابی در اختیارشان قرار داده می‌شود؟ آیا کتابخانه‌ای به‌صورت ثابت یا سیار در جبهه‌ها وجود دارد؟ پس از چندی با دیدن وانت‌هایی که به جمع‌آوری کتاب برای رزمندگان اسلام مشغول بودند. پاسخ سؤالاتم را دریافت کردم.
نخست آنکه در جبهه‌ها اوقات فراغت هم هست و دوم اینکه برای گذراندن آن از کتاب هم استفاده می‌شود. اما سؤالات بعدی هنوز بی‌جواب بود. این کتاب‌ها در کجا و به‌وسیله چه کسانی در اختیار رزمندگان قرار می‌گیرد؟ آیا به آنها اهدا می‌شود؟ آیا در محلی (سوله مانند) جمع‌آوری می‌گردد و افراد برای استفاده به آنجا می‌روند؟ کتاب‌ها چگونه انتخاب می‌شوند؟ توسط رزمندگان یا به طریق دیگری؟ اگر کتابی و یا موضوعی در دست نبود چطور از آن مطلع شده و چگونه کتاب موردنظر تهیه می‌گردد؟ و بسیاری سؤالات دیگر.
هر چه از زمان شروع جنگ تحمیلی می‌گذشت اشتیاقم برای یافتن پاسخ بیشتر می‌شد. تا اینکه توسط چند تن از دوستان که در جبهه‌ها حضور پیدا کرده بودند، متوجه شدم که در مرکز قرارگاه‌ها کتابخانه‌هایی وجود دارد که افراد مختلفی در آنجا به ارائه خدمات مشغول‌اند.
از طرفی هجوم همه افشار مختلف به جبهه سؤال دیگری برایم مطرح کرده بود: آیا کتابداران بنا به موقعیت شغلی خود وظیفه حضور در جبهه‌های نور علیه ظلمت را ندارند؟ البته عده‌ای از کتابداران و کارکنان کتابخانه‌های کشور به وظیفه خود عمل کرده و به‌نحوی در جبهه‌ها مشارکت کرده بودند و تعدادی از آنان نیز به شهادت رسیده بودند؛ لذا مسئله را با چند تن از دوستان کتابدار مطرح کردم. همه تمایل به حضور در جبهه‌ها را داشتند. با مشورت با یکی از کتابداران صلاح دیدیم که از طریق بسیج به‌صورت عادی وارد جبهه شویم. پس از انجام مراحل نام‌نویسی و گرفتن موافقت از واحد مربوط به‌سوی جبهه حرکت کردیم.
… من و همکارم را به معاونت فرهنگی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مستقر در قرارگاه خاتم الانبیاء معرفی کردند. آنها پس از آگاهی از کار و مسئولیت ما، درخواست نمودند که کتابخانه قرارگاه را راه‌اندازی کنیم. به هر صورت هدف اصلی ما انجام تکلیف بود و به همین دلیل دست‌به‌کار شدیم و کتابخانه کوچک و تقریباً نامرتب آنجا را به لطف پروردگار و کمک مسئولان امر مرتب و فعال نمودیم، به‌عنوان فعالیت جنبی نیز یک کلاس سوادآموزی در کتابخانه تأسیس کردیم و یکی از معلمان باتجربه و متخصص در زمینه سوادآموزی نسبت به تعلیم بی‌سوادان روستایی و عشایری مشغول انجام‌وظیفه شد. این فعالیت‌ها بسیار مورد استقبال قرار گرفت. ولی کتابخانه قرارگاه و مجموعه کتاب‌هایش کافی نبود.
در مدتی که ما در این کتابخانه بودیم طی بررسی کوتاهی که کردیم اغلب رزمندگان به دلایلی که ذکر شد. علاقه‌مند به مطالعه بودند. بررسی اوقات فراغت و نیاز رزمندگان به کتاب و کتابخانه سیار در همه خطوط و ضرورت حضور کتابدار از جمله فعالیت‌های ما بود که موردتوجه معاونت فرهنگی واحد مربوط قرار گرفت. به همین دلیل ضمن ابلاغ تقدیر کتبی ما را به قرارگاه کربلا معرفی کردند.
در آنجا ضمن سروسامان دادن به کتابخانه مستقر در قرارگاه به‌درستی و صحت بررسی انجام شده پی بردیم. در پایان مأموریت با کسب اطلاعات نسبتاً خوبی از وضعیت و چگونگی گذران اوقات فراغت رزمندگان در جبهه‌ها و میزان گرایش آنها به کتب مختلف به تهران بازگشتیم. در تهران با مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و هیئت‌امنای کتابخانه‌های عمومی کشور گفت‌وگو کرده و اطلاعات به‌دست‌آمده را در اختیار آنان قرار دادیم. خوشبختانه ضرورت این امر از طریق دیگری هم مطرح شده بود که باعث تسریع در کارهای بعدی گردید.
به دستور وزیر محترم وقت حجه الإسلام والمسلمین آقای دکتر خاتمی از طرف معاونت جنگ و معاونت فرهنگی دو دستگاه اتومبیل آهوی وانت در اختیار ما قرار گرفت تا با هماهنگی معاونت سینمایی نسبت به ساخت واحد سیار فرهنگی – هنری اقدام شود؛ لذا با درنظرگرفتن جوانب امر طرحی تهیه کردیم و با کارخانه اتاق‌سازی آریا که یکی از سازندگان اتاق اتوبوس است وارد مذاکره شدیم. در طول ساخت تغییراتی را ضروری دیدیم که به‌خوبی لحاظ شد و برای اینکه بتوانیم از این وسیله نقلیه کوچک با امکانات محدود حداکثر استفاده را ببریم . واحد سیار به دلیل کیفیت مطلوب اتومبیل می‌توانست تا نزدیک به خط اول جبهه حضور پیدا کرده و در محل مناسبی باتوجه‌به موقعیت منطقه نسبت به ارائه خدمات اقدام نماید. اگر در محل استقرار امکان نمایش فیلم وجود داشت واحد سیار می‌توانست با استفاده از ویدئو و تلویزیون و پروژکتور به نمایش فیلم پرداخته یا کتاب به امانت دهد. در غیر این صورت، واحد فقط به علاقه‌مندان کتاب امانت می‌داد.
شیوه امانت و بازگشت کتاب بدین صورت بود که کتاب مورد درخواست پس از ثبت مشخصات امانت‌گیرنده (رزمنده) در دفتر مخصوص به او تحویل می‌شد (حداکثر ۲ کتاب) و درصورتی‌که کتاب مورد درخواست. وجود نداشت کتابدار نام و مشخصات آن را جهت تهیه کتاب یادداشت می‌کرد. در بازگشت واحد سیار که معمولاً و حداکثر دو هفته یک‌بار بود کتاب عودت داده می‌شد و درصورتی‌که واحد مربوط تغییر مکان داده بود در محل جدید کتاب تحویل می‌شد.”(8)

جنگ تحمیلی دوازده‌روزه – خرداد 1404 و جنگ رمضان- اسفند/ فروردین 1404-1405

در طول جنگ هشت‌ساله، جنگ دوازده‌روزه و جنگ رمضان، کتابخانه‌ها کوشیدند تا کارکردهای حیاتی خود را همچون گذشته حفظ کنند. این کارکردها شامل ترویج فرهنگ و آگاهی، ارائه پشتیبانی اطلاعاتی، تقویت تاب‌آوری اجتماعی و روانی، و همچنین تسهیل فرایندهای آموزشی و پژوهشی بوده است.

برای نمونه کتابخانه‌های عمومی در هر دو جنگ اخیر به‌عنوان فضاهایی امن و آرام، نقش مؤثری در کاهش تنش‌های روانی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان ایفا کردند. در این راستا نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور از شروع جنگ رمضان، 961 اقدام فرهنگی را طراحی و اجرا کرده است . پویش‌های فرهنگی متعددی با محوریت «کتاب بخوانیم برای آرامش» و «هر خانه یک کتابخانه» در تهران فعال شد تا دسترسی مردم به منابع مطالعه، حتی در شرایط دشوار، تسهیل شود. این برنامه‌ها با بهره‌گیری از ظرفیت فضای مجازی و خدمات غیرحضوری کتابخانه‌ها، امکان استفاده از کتاب‌های دیجیتال و منابع آنلاین را فراهم کردند. همچنین معرفی کتاب و ارائه سیر مطالعاتی بخش عمده‌ای از این برنامه‌ها را دربر می‌گرفت (9).
نمونه دیگر از خدمات در جنگ رمضان در مرکز اطلاعات بحران کتابخانه مرکزی دانشگاه خوارزمی انجام شد. تهیه محتواهای آموزشی از قبیل منابع آموزشی، سلامت روان، پشتیبانی پژوهش، خواندن در شرایط دشوار، اطلاع‌رسانی معتبر و ارتباطات اضطراری از بخش‌های این محتواهای آموزشی در این مرکز بوده است (10).
انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران نیز در جنگ دوازده‌روزه مجموعه برنامه‌هایی با عنوان تاب‌آوری، بحران و مهارت در کتابخانه‌ها و آرشیوها را برگزار کرده است. در مردادماه ۱۴۰۴، سه نشست تخصصی با محوریت تاب‌آوری، مدیریت بحران و ارتقای مهارت‌های حرفه‌ای در کتابخانه‌ها و آرشیوهای کشور برگزار شد.
نخستین نشست با عنوان «آرشیوهای در خطر» به تحلیل تهدیدات پیشروی آرشیوها در شرایط جنگی و بحرانی پرداختند. در این نشست مرور تاریخی آسیب‌های وارده به آرشیوها در جنگ‌ها، از جنگ جهانی دوم تا حمله به آرشیو شهرداری غزه؛ تأکید بر آموزش تخصصی آرشیویست‌ها برای مواجهه با بحران، ارائه راهکارهایی برای حفاظت از اسناد تاریخی و فرهنگی در بزنگاه‌های ملی، طرح موضوعاتی چون آرشیو وب، هوش مصنوعی و نقش مدیران آگاه در آینده آرشیوها پرداختند. دومین نشست با عنوان «مهارت کتابداران دانشگاهی در مواجهه با حوادث و بلایا» به بررسی نقش کتابداران در پدافند غیرعامل و استمرار خدمات کتابخانه‌ای در شرایط اضطراری پرداختند. از نکات برجسته این نشست تحلیل نقش کتابداران در پدافند غیرعامل و استمرار خدمات کتابخانه‌ای، بررسی مهارت‌های موردنیاز برای مدیریت منابع در بحران‌ها و تأکید بر آموزش بین‌رشته‌ای و همکاری با متخصصان حوزه‌های مرتبط مانند پرستاری و زلزله‌شناسی اشاره کرد. سومین نشست با عنوان «کتابخانه‌های دانشگاهی: تاب‌آوری و امید در بحران» به بررسی مفاهیم بحران، راهبردهای تاب‌آوری و تجربه‌های کتابخانه‌های دانشگاهی در مواجهه با بحران‌هایی چون کووید-۱۹ پرداختند. از نکات مهم این نشست پیشنهاد تدوین دستورالعمل جامع مدیریت بحران برای کتابخانه‌های دانشگاهی، ارائه مدل مفهومی کتابخانه تاب‌آور در بحران‌ها و بررسی تجربیات داخلی و بین‌المللی در مدیریت بحران برشمرد.
این سه نشست تصویری روشن از چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌روی کتابخانه‌های دانشگاهی و آرشیوهای کشور در شرایط بحرانی ارائه داد. از ضرورت تدوین دستورالعمل‌های عملیاتی گرفته تا آموزش تخصصی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، همگی نشان از عزم جدی جامعه کتابداری برای ارتقای تاب‌آوری و آمادگی در برابر بحران‌ها دارند. این نشست‌ها نه‌تنها به مستندسازی تجارب ارزشمند منجر شدند، بلکه زمینه‌ساز تدوین سیاست‌ها و برنامه‌های آینده در حوزه مدیریت بحران در حوزه کتابخانه‌ها و آرشیو شده است (11).
همچنین تدوین خط‌مشی مدیریت بحران در کتابخانه‌های دانشگاهی و سیاهه وارسی مدیریت بحران در کتابخانه‌های دانشگاهی از اقدامات دیگر انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران در بعد از جنگ بوده است.
بیان نمونه‌های دیگر از فعالیت‌های کتابخانه‌ها در زمان جنگ به دلیل نبود دسترسی به ابزارهای جستجو امکان‌پذیر نبوده است.

نتیجه‌گیری

بررسی تجربیات ایران در کنار نمونه‌های جهانی نشان می‌دهد که کتابخانه‌ها در تمامی جنگ‌ها نقشی حیاتی به‌عنوان پناهگاه فرهنگی ایفا کرده‌اند. کتاب در بحبوحه میدان نبرد، غالباً کارکردی روانی و تسکین‌بخش داشته و به‌مثابه حافظان هویت ملی و فرهنگی عمل کرده است. در شرایط جنگی، کتابخانه‌ها فراتر از وظایف آموزشی خود، به نهادهای حمایتی و اجتماعی تبدیل می‌شوند. همچنین، پس از پایان جنگ، این مراکز به‌عنوان عوامل کلیدی در بازسازی فرهنگی و توسعه دانش، نقشی اساسی ایفا می‌کنند.
کتابخانه‌ها در طول تاریخ جنگ‌ها، نقشی فراتر از صرفاً نگهداری دانش ایفا کرده‌اند. تجربیات حاصل از جنگ‌های جهانی، دفاع مقدس (جنگ ایران و عراق)، جنگ تحمیلی دوازده‌روزه و اکنون جنگ رمضان، گواهی بر این مدعاست که کتابخانه‌ها حتی در دشوارترین شرایط نیز قادرند چراغ فرهنگ، آگاهی و امید را فروزان نگه دارند. با درنظرگرفتن اهمیت حیاتی این موضوع، توسعه برنامه‌های پایدار برای مدیریت خدمات کتابخانه‌ای در شرایط بحران، می‌بایست به بخشی جدایی‌ناپذیر از برنامه‌ریزی‌های فرهنگی در هر کشوری تبدیل شود.

منابع

1. پناهی به نام کتاب در روزهای اضطراب پایتخت. خبرگزاری جمهوری اسلامی. 9 فروردین 1405
2. Ellin, R. (2017). Books for soldiers: The American Library Association and World War I. University of Massachusetts Press.
3. Pawley, C. (2003). Reading, war, and libraries: The cultural history of soldiers’ libraries in WWI. *Library Quarterly, 73*(4), 443–466.
4. پوراسماعیل، س. (۱۳۹۳). کتابخانه‌های سیار در جنگ ایران و عراق: مطالعه موردی. پژوهشنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، ۱۷ (۱)، ۸۱–۱۰۴.
5. یاراحمدی، م. (۱۳۹۱). بررسی خدمات کتابخانه‌ای در دوران دفاع مقدس. *فصلنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، ۱۵ (۲)، ۴۱–۶۵.
6. یعقوبی، ح. (۱۳۹۲). خدمات فرهنگی جبهه‌ها: نگاهی به فعالیت‌های کتابخانه‌ای در دوران دفاع مقدس. مرکز اسناد دفاع مقدس.
7. موسوی، ن. (۱۳۹۵). کتابداران در جبهه‌ها. بوستان کتاب.
8. بابایی، مجتبی (۱۳۷۱). کتاب، کتابخانه و کتابداری در جبهه‌های حق علیه باطل. نشریه پیام کتابخانه، ۲(۳)، ۱۲۶-۱۲۸
9. برنامه ویژه کتابخانه‌ها برای روزهای جنگ. خبرگزاری تسنیم. 24 اسفند 1404.
10. مرکز اطلاعات بحران کتابخانه مرکزی دانشگاه خوارزمی. 1404. https://lib.khu.ac.ir/page/30262/اطلاعات-بحران
11. تاب‌آوری، بحران و مهارت در کتابخانه‌ها و آرشیوها. بخش تازه‌ها. نشریه شناسه انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران، 1404

نوشته: مریم اسدی- سی امین روز جنگ – 10فروردین-1405

Loading

بازاندیشی نقش کتابخانه‌ها در عصر هوش مصنوعی: سواد اخلاقی هوش مصنوعی و راهبردهای انسان‌محور

مقاله‌ای با عنوان بازاندیشی نقش کتابخانه‌ها در عصر هوش مصنوعی: سواد اخلاقی هوش مصنوعی و راهبردهای انسان‌محور[1] توسط Russell Michalak و Devon Ellixson، دو کتابدار کتابخانه کالج گلدی بیکام واشینگتن ایالات متحده آمریکا، [2] در سال ۲۰۲۶ در مجله AI & Society از انتشارات اشپرینگر منتشر شده است. این مقاله بر بازاندیشی نقش کتابخانه‌ها در عصر هوش مصنوعی تمرکز دارد و بر اهمیت سواد اخلاقی هوش مصنوعی و استراتژی‌های انسان‌محور تأکید می‌کند به عبارتی این مقاله، به بررسی چگونگی ادغام هوش مصنوعی در کتابخانه‌ها با حفظ اصول اخلاقی و تمرکز بر انسان می‌پردازد.

در مقدمه آمده است که پیشرفت سریع فناوری‌های هوش مصنوعی در حال دگرگونی بنیادین خدمات کتابخانه‌ای در سطح جهانی است؛ کتابخانه‌ها به طور فزاینده‌ای از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی برای خودکارسازی وظایف معمولی خود، بهبود کشف منابع و شخصی‌سازی تجربه کاربران استفاده می‌کنند. این تحول فناورانه چالش‌های پیچیده‌ای را از جمله سوگیری الگوریتمی، نقض حریم خصوصی داده‌ها و کمبود شفافیت در فرایندهای تصمیم‌گیری مبتنی بر هوش مصنوعی به همراه دارد. برای عبور از این چالش‌ها، دو اولویت حیاتی مطرح می‌شود: پرورش سواد اخلاقی هوش مصنوعی در میان کارکنان کتابخانه و پیاده‌سازی راهبردهای انسان‌محور که بر مشارکت، شفافیت و پاسخگویی تأکید دارند. مقاله تأکید می‌کند که ادغام هوش مصنوعی باید با ارزش‌های اصیل حرفه کتابداری – شامل دسترسی عادلانه، فراگیری و آزادی فکری – هماهنگ باقی بماند.

کتابخانه‌ها در تقاطع «نوآوری فناورانه» و «مسئولیت‌پذیری اخلاقی» قرار دارد و استدلال می‌کند که بقا و ارتباط آینده کتابخانه‌ها مستلزم ایجاد تعادل بین بهره‌گیری از ظرفیت‌های هوش مصنوعی و پایبندی به اصول انسان‌محور است. به عبارتی مقاله، پیام اصلی مقدمه را این‌گونه ترسیم می‌کند: کتابخانه‌ها نمی‌توانند تنها به دنبال نوآوری فناورانه باشند؛ بلکه باید این نوآوری را در چارچوبی اخلاقی و انسان‌محور پیاده‌سازی کنند تا به‌عنوان نهادهایی مورداعتماد و عادلانه در عصر دیجیتال باقی بمانند.

این مقاله با استناد به چارچوب‌های نائومی کاترین هیلز[3] درباره مجموعه‌های شناختی[4] و هم‌زیستی فناورانه[5]، و همچنین دیدگاه‌های پدیدارشناختی و وجودگرایانه[6]، بر تعامل پویای میان کنشگری انسانی و ابزارهای هوش مصنوعی تأکید می‌ورزد.

یافته‌های کلیدی این مقاله را می‌توان به‌صورت زیر برشمرد:

  • فرصت‌ها و چالش‌های ادغام هوش مصنوعی
    • پذیرش ابزارهای هوش مصنوعی: کتابخانه‌ها به طور فزاینده‌ای از کاربردهای مبتنی بر هوش مصنوعی در خدمات مختلفی مانند رده‌بندی خودکار، خدمات مرجع (ربات‌های گفتگو)، سیستم‌های پیشنهاددهنده و نظارت هوشمند استفاده می‌کنند.
    • پیشرفت‌های فناورانه: هوش مصنوعی به طور چشمگیری دقت جستجو را بهبود بخشیده، زمان رده‌بندی را کاهش داده و تعامل کاربران را از طریق سیستم‌های پیشنهاد شخصی‌سازی‌شده و دستیاران گفتگومحور ارتقا داده است.
    • پیامدهای اخلاقی و حرفه‌ای: ادغام هوش مصنوعی چالش‌های اخلاقی متعددی، از جمله مسائل مربوط به حریم خصوصی، شفافیت الگوریتمی و نیاز به آموزش حرفه‌ای برای مدیریت مؤثر این فناوری‌های نوین را مطرح می‌سازد.
  • سواد هوش مصنوعی و آموزش
    • سواد هوش مصنوعی در میان کتابداران: درک کارکنان کتابخانه از مفاهیم هوش مصنوعی محدود بوده و تجربه عملی کمی دارند؛ همچنین شکاف قابل‌توجهی در بحث پیامدهای اخلاقی وجود دارد. آموزش جامع و دستورالعمل‌های اخلاقی برای پر کردن این شکاف‌ها ضروری هستند.
    • راهبردهای آموزشی: کتابخانه‌های دانشگاهی باتکیه‌بر نقاط قوت خود در سواد اطلاعاتی و دیجیتال، موقعیت مناسبی برای ترویج سواد هوش مصنوعی دارند. آن‌ها می‌توانند منابع حیاتی مرتبط با هوش مصنوعی و راهنمایی تخصصی را در اختیار دانشجویان و اعضای هیئت‌علمی قرار دهند.
  • ادغام انسان‌محور و اخلاقی هوش مصنوعی
    • چارچوب سواد هوش مصنوعی انسان‌محور: چارچوب پیشنهادی شامل چهار حوزه بنیادین، عملیاتی، انتقادی و تحول‌آفرین است که هدف آن پرورش افرادی باسواد در حوزه هوش مصنوعی است که علاوه بر توانمندی فنی، مسئولیت اجتماعی قوی و تفکر انتقادی را نیز از خود نشان می‌دهند.
    • حکمرانی اخلاقی: هوش مصنوعی باید به‌عنوان یک عامل اجتماعی – فنی در نظر گرفته شود که مستلزم حکمرانی اخلاقی، سواد انتقادی هوش مصنوعی و پاسخگویی ساختاری در سراسر اکوسیستم‌های آکادمیک است. کتابخانه‌ها باید در عملکردهای مبتنی بر هوش مصنوعی خود، شفافیت، آزادی فکری و فراگیری فرهنگی را تضمین کنند.
  • پیامدهای عملی و پیشنهادها
    • رویکرد فعال و پیشگیرانه: کتابخانه‌ها باید رویکردی فعالانه نسبت به هوش مصنوعی اتخاذ کنند تا از استفاده مؤثر، اخلاقی و مسئولانه آن در خدمات و عملیات خود اطمینان حاصل شود.
    • مدل‌های مشارکتی: همکاری با سایر ذی‌نفعان و اصلاح مستمر راهبردهای هوش مصنوعی برای پیاده‌سازی موفقیت‌آمیز ضروری است.
    • خدمات همدلانه و فراگیر: ادغام هوش هیجانی در ابزارهای هوش مصنوعی می‌تواند تجربه کاربری را با فراهم‌آوردن تعاملات شخصی‌سازی‌شده و همدلانه – در عین حفظ استانداردهای اخلاقی – بهبود بخشد.

در نهایت نویسندگان این‌طور نتیجه‌گیری می‌کنند که ادغام هوش مصنوعی در کتابخانه‌های دانشگاهی، نشانه‌ای از تحول بنیادین در خلقت دانش، دسترسی به آن و همکاری‌های علمی است. در قلب این دگرگونی، سواد هوش مصنوعی قرار دارد؛ سوادی که به کتابخانه‌ها امکان می‌دهد به‌عنوان میانجی‌های اخلاقی در تعامل انسان و ماشین عمل کنند.

با تقویت مشارکت انتقادی، کتابخانه‌ها کاربران را با مهارت‌هایی مجهز می‌سازند که بتوانند خروجی‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی را ارزیابی، اصلاح و در بستر مناسب قرار دهند؛ این امر تضمین می‌کند که فناوری همچنان ابزاری برای توانمندسازی فکری باقی بماند و نه نیرویی جبرگرا. چنین رویکردی، آزادی فکری را تقویت کرده، برابری را ترویج می‌دهد و خلاقیت ضروری برای اکوسیستم‌های دانشی متنوع را حفظ می‌کند. کتابخانه‌ها از جایگاه منحصربه‌فردی برخوردارند تا این همگرایی را هدایت کنند؛ به‌گونه‌ای که فناوری‌های نوظهور با ارزش‌های انسانی همسو شده و نظام‌های دانشی فراگیر و عادلانه‌ای پرورش یابند.

بااین‌حال، همان‌گونه که ادموند و همکاران (2022) هشدار می‌دهند، استانداردسازی مبتنی بر هوش مصنوعی می‌تواند بر تنوع زبانی و فرهنگی تأثیر منفی گذاشته و به تدریج هویت بیان انسانی را تضعیف کند. کتابخانه‌ها در کاهش این خطرات از طریق حمایت از استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی، پشتیبانی از جوامع محروم و تقویت سواد دیجیتالی که تفکر انتقادی را در اولویت قرار می‌دهد، نقشی کلیدی ایفا می‌کنند.

برنامه‌های سواد هوش مصنوعی باید فراتر از آموزش های فنی گسترش یابند و به کاربران کمک کنند تا مهارت‌های تحلیلی لازم برای شناسایی سوگیری‌ها، اصلاح پیشنهادهای هوش مصنوعی و حفاظت از کنشگری فکری خود را کسب کنند. علاوه بر این، کتابخانه‌ها در تضمین شفافیت و پاسخگویی در داده‌های آموزشی هوش مصنوعی و تقویت ملاحظات اخلاقی در پذیرش این فناوری‌ها، ابزاری حیاتی هستند.

برای ایفای کامل نقش خود به‌عنوان سرپرستان یکپارچه‌سازی اخلاقی هوش مصنوعی، کتابخانه‌ها باید به‌مواجهه با چالش‌هایی چون سوگیری الگوریتمی، حریم خصوصی داده‌ها و پیامدهای اجتماعی – فرهنگی ادامه دهند. با قراردادن آموزش تفکر انتقادی در برنامه‌های سواد هوش مصنوعی، کتابخانه‌ها نه‌تنها دسترسی به فناوری را دموکراتیک می‌سازند، بلکه آینده‌ای را پرورش می‌دهند که در آن هوش مصنوعی به‌عنوان بسترهایی برای خلاقیت، همکاری و نوآوری انسانی عمل کند – نه نیرویی همگون ساز. از طریق مشارکتی آگاهانه و هدفمند، کتابخانه‌ها می‌توانند به‌عنوان راه‌گشایی در شکل‌دهی به محیط‌های یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی باشند؛ محیط‌هایی که برابری، آزادی فکری و مسئولیت اخلاقی را تثبیت می‌کنند

[1] – Reimagining libraries in the AI era: ethical AI literacy and human centered strategies

[2] – Goldey-Beacom College, Wilmington, USA

[3] – Hayles’ frameworks

[4] – cognitive assemblages

[5] – techno-symbiosis

[6] – existentialist perspectives

Source: Michalak, R., & Ellixson, D. (2026). Reimagining libraries in the AI era: ethical AI literacy and human-centered strategies. AI & Society, 1–21. https://doi.org/10.1007/s00146-025-02827-4

Loading

چگونه می‌توانید به عنوان یک کتابدار یک خدمت یا برنامه جدید را در کتابخانه با موفقیت راه‌اندازی کنید.

قطعا! راه‌اندازی یک خدمت یا برنامه جدید کتابخانه‌ای مستلزم برنامه‌ریزی و اجرای متفکرانه است. در زیر چند گام برای کمک به موفقیت شما آورده شده است.

ارزیابی نیازها و اولویت‌ها

قبل از شروع به توسعه یک خدمت یا برنامه جدید در کتابخانه، ارزیابی نیازهای جامعه هدف بسیار مهم است. با نظرسنجی‌ها، استفاده از گروه‌های کانونی یا گفتگوهای غیررسمی با مشتریان خود درگیر شوید تا بفهمید آنها از کتابخانه چه می خواهند. شکاف‌های موجود در پیشنهادهای فعلی را بیابید و در نظر بگیرید که چگونه یک خدمت جدید می تواند این شکاف‌ها را پر کند. بررسی‌های اولیه نه تنها جهت برنامه شما را تعیین می‌کند، بلکه به مشتریان شما نشان می‌دهد که نظرهای آنها ارزشمند است، و حس اجتماعی و مالکیت بر خدمت جدید را تقویت می‌کند. درنهایت می‌توانید خدمات را براساس تقاضا و تاثیر آن اولویت‌بندی کنید.

برنامه‌ریزی کامل

هنگامی که نیازی را شناسایی کردید، یک برنامه دقیق برای خدمات جدید کتابخانه خود تهیه کنید. این باید شامل اهداف، مخاطبان هدف، منابع موردنیاز و جدول زمانی باشد. چالش‌های بالقوه و نحوه غلبه بر آنها را در نظر بگیرید. همچنین تعیین اینکه چگونه موفقیت خدمات را اندازه‌گیری می کنید مهم است. چه از طریق تعامل با کاربران، چه از طریق نظرسنجی‌های رضایت یا سایر معیارها، داشتن اهداف روشن به شما کمک می‌کند تمرکز خود را حفظ کنید و در صورت لزوم تنظیمات آگاهانه را انجام دهید.

منابع مالی مطمئن

تأمین مالی جنبه حیاتی در راه‌اندازی یک خدمت جدید در کتابخانه است. منابع مالی مختلف مانند کمک‌های مالی، حمایت‌های مالی یا مشارکت با سازمان‌ها و مشاغل محلی را جستجو کنید. آماده باشید که دلیلی قانع‌کننده ارائه دهید برای اینکه چرا خدمت یا برنامه پیشنهادی شما مهم است و چگونه برای جامعه کتابخانه مفید است. یک برنامه بودجه مدون که هزینه‌های مورد انتظار و درآمد بالقوه را مشخص کند، برای تامین حمایت مالی موردنیاز شما ضروری است.

کارکنان آموزش دیده

برای اینکه خدمت جدید شما به خوبی اجرا شود، کارکنان شما باید به خوبی آماده باشند. آموزش جامعی را ارائه دهید که هدف از خدمت، نحوه استفاده از هر فناوری یا تجهیزات جدید و مهارت‌های لازم برای ارائه خدمت به مشتری را پوشش دهد. کارکنان را به ارائه بازخورد، پیشنهادها و مشارکت فعال در موفقیت خدمات تشویق کنید. یک تیم آگاه و مشتاق کلید ارائه یک تجربه مثبت به مشتریان شما خواهد بود.

بازاریابی موثر

بازاریابی برای اطمینان از آگاهی جامعه شما از خدمات جدید ضروری است. یک برنامه بازاریابی ایجاد کنید که از ترکیبی از مجراهای سنتی و دیجیتالی متناسب با مخاطبان هدف شما استفاده می‌کند. تبلیغات جذاب و چشم‌نواز ایجاد کنید و از پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی برای انتشار این اخبار استفاده کنید. فراموش نکنید که با رسانه‌های محلی و گروه‌های اجتماعی تعامل داشته باشید که می‌توانند به تقویت پیام شما کمک کنند. هدف این است که سر و صدا ایجاد کنید و انتظار داشته باشید که خدمت جدید شما رونق بگیرد.

دریافت بازخورد

پس از راه‌اندازی خدمات جدید کتابخانه، فعالانه به دنبال بازخورد از مراجعان خود باشید تا اثربخشی آن را ارزیابی کنید. از نظرسنجی‌ها، جعبه‌های پیشنهادها و گفتگوهای مستقیم برای جمع‌آوری نظرات مخاطبان در مورد آنچه در حال وقوع است و آنچه که می‌تواند بهبود یابد، استفاده کنید. گفتگوی مداوم با کاربران‌تان به شما کمک می‌کند خدمت را در طول زمان بهبود ببخشید و نشان دهید که برای نظرهای آنها ارزش قائل‌اید. بهبود مستمر، خدمات شما را ارزشمند نگه می‌دارد.

به یاد داشته باشید، راه‌اندازی موفق یک خدمت یا برنامه جدید مستلزم همکاری، سازگاری، و تعهد واقعی برای رفع نیازهای کاربران کتابخانه است.

Loading

بیانیه ایفلا درباره کتابخانه‌ها و هوش مصنوعی

پذیرش هوش مصنوعی (از این پس به عنوان “AI” نامیده می شود) و یادگیری ماشین در بخش خصوصی و عمومی به سرعت در حال رشد است. این بیانیه خط‌‌مشی به منظور تشریح ملاحظات کلیدی برای استفاده از این فناوری‌ها در بخش کتابخانه و پیشنهاد نقش‌هایی است که کتابخانه‌ها باید در جامعه‌ای با ادغام هوش مصنوعی تلاش کنند، افزایش دهند.

فناوری‌های هوش مصنوعی می‌توانند عمیقاً دگرگون‌کننده باشند و از قدرت آن‌ها برای رفاه عمومی و نوآوری استفاده شود. با آمادگی لازم – و در نظر گرفتن نگرانی‌ها و محدودیت‌های اخلاقی فعلی – کتابخانه‌ها می‌توانند مسئولانه از فناوری‌های هوش مصنوعی برای پیشبرد مأموریت اجتماعی خود استفاده کنند.

هوش مصنوعی در کتابخانه: ادغام فناوری‌های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در کارهای روزمره.

همانطور که فناوری هوش مصنوعی در حال تکامل است، تعدادی از برنامه‌های کاربردی هوش مصنوعی و یادگیری ماشین (ML) ممکن است خدمات و عملکردهای جدیدی را به کتابخانه ها معرفی کنند. برای مثال، فناوری‌های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین می‌توانند کتابخانه‌ها را قادر به بهبود تشخیص نوری نویسه‌های متن یا ایجاد کاربردهای جدید برای مجموعه‌های کتابخانه‌ای قابل خواندن با ماشین (به عنوان مثال طبقه بندی یا کشف) – چه برای خود کتابخانه، چه کاربر یا پژوهشگران شود.

به طور مشابه، هوش مصنوعی و یادگیری ماشین می‌توانند این قابلیت را داشته باشند که ابعاد و رویکردهای جدیدی به فرآیندهای مدیریت دانش در کتابخانه‌ها به ویژه سازمان‌دهی، ذخیره‌سازی و ادغام دانش اضافه کنند. هوش مصنوعی ممکن است بتواند ابعاد جدیدی را برای ارائه خدمات در صورت همراه شدن با روباتیک ارائه دهد. در حالی که مواردی وجود دارد که ممکن است از هوش مصنوعی برای خودکارسازی برخی از خدمات موجود کتابخانه (در برنامه‌های هوش مصنوعی مانند ربات‌های گفتگو یا ابزارهای جستجو و کشف) استفاده شود، باید مراقب بود که از تأثیرات منفی بر کیفیت خدمات و کارکنان جلوگیری شود (همانطور که در پیوست یک توضیح داده شده است).

برای مثال، کتابخانه‌ها و انجمن‌های کتابداری می‌توانند با محققان و توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی تعامل داشته باشند تا برنامه‌هایی را به‌طور خاص برای استفاده در کتابخانه و/یا در پاسخ به نیازهای کاربر ایجاد کنند، از جمله با ایجاد خدمات قابل دسترس که قبلاً امکان‌پذیر نبوده است.

استفاده از فناوری‌های هوش مصنوعی در کتابخانه‌ها باید تابع استانداردهای اخلاقی روشن باشد، مانند استانداردهایی که در آیین‌نامه اخلاقی ایفلا برای کتابداران و سایر کارکنان اطلاعاتی بیان شده است. به عنوان مثال، برنامه‌های کاربردی هوش مصنوعی که به جمع‌آوری داده‌های گسترده – مانند نرم‌افزار تحلیل رفتار برای ارزیابی عملکرد – متکی هستند، نباید گزینه‌های حریم خصوصی کاربران یا ملاحظات حقوقی را نادیده بگیرند (مشخصات بیشتر در پیوست یک)

کتابخانه‌ها می‌توانند به کاربران درباره هوش مصنوعی آموزش دهند و به آنها کمک کنند در جامعه‌ای که از هوش مصنوعی بیشتر استفاده می‌کند، پیشرفت کنند.

تعداد فزاینده‌ای از ابتکارات دولت‌ها و سازمان‌های مدنی با هدف آموزش عموم درباره هوش مصنوعی و پیامدهای اجتماعی استفاده از آن است. کتابخانه‌ها منبع معتمد و معتبری از دانش هستند و می‌توانند به گسترش این تلاش‌ها به جوامع خود کمک کنند.

امروزه، بسیاری از کتابخانه‌ها برای کمک به مشتریان خود کار می‌کنند تا شایستگی‌های سواد دیجیتال شامل توانایی استفاده معنادار از فناوری، از مهارت‌های اولیه فناوری اطلاعات تا توانایی‌های خلاقانه – ایمن، اخلاقی و قانونی را توسعه دهند. این تلاش‌ها را می‌توان برای ارتقای سواد الگوریتمی گسترش داد – درک اینکه چگونه الگوریتم‌ها و سایر فرآیندهای دیجیتال بر نحوه دسترسی و دریافت اطلاعات کاربران تأثیر می‌گذارند.

برای مثال، کتابخانه‌های عمومی می‌توانند موقعیت مناسبی برای ارائه چنین آموزش‌هایی به عموم مردم داشته باشند (پیوست2)، اما این امر می‌تواند به سرمایه‌گذاری قابل توجهی در زمان و منابع و همچنین ارتقای مهارت از سوی کتابداران نیاز داشته باشد. بنابراین، کتابداران باید در این تلاش‌ها حمایت شوند – و همچنین می‌توانند با سایر سازمان‌ها یا بخش‌ها برای کمک به ارائه آموزش الگوریتمی و سواد دیجیتالی شریک شوند (بیشتر در پیوست2 توضیح داده شده است).

کتابخانه‌ها همچنین می‌توانند با کمک به کاربران خود در درک هوش مصنوعی، آنها را قادر سازند تا در بحث‌های خط‌مشی درباره معنای استفاده از هوش مصنوعی «به‌خوبی» شرکت کنند و اینکه کدام موارد استفاده برای عموم اخلاقی و مطلوب است.

به طور گسترده‌تر، کتابخانه‌ها می‌توانند نقشی در کمک به کاربران خود برای سازگاری با برخی از تغییرات احتمالی در بازار کار ناشی از هوش مصنوعی ایفا کنند. یادگیری مادام‌العمر این پتانسیل را دارد که نقش مهمی در کمک به افراد در مدیریت تغییر نیازمندی‌های مهارتی یا انتقال شغلی ایفا کند. ابزارها و خدماتی که کتابخانه‌ها ارائه می‌کنند می‌توانند فرصت‌های یادگیری مادام‌العمر عادلانه، به‌ویژه برای جمعیت‌های آسیب‌پذیر یا به حاشیه رانده شده را فراهم کنند. برای مثال، کلاس‌های رایگان سواد دیجیتال و مهارت‌های فناوری اطلاعات که بسیاری از کتابخانه‌ها ارائه می‌دهند، ممکن است اهمیت فزاینده‌ای پیدا کنند، زیرا این مهارت‌ها بیش از هر زمان دیگری بر قابلیت استخدام تأثیر می‌گذارند.

کتابخانه‌ها می‌توانند از پژوهش‌های هوش مصنوعی با کیفیت بالا و اخلاقی پشتیبانی کنند.

بسیاری از نگرانی‌های اخلاقی و فراگیر فعلی مرتبط با پژوهش‌ها و برنامه‌های کاربردی هوش مصنوعی از داده‌های آموزشی ناقص، نادرست یا مغرضانه (“زباله در داخل، زباله بیرون”) ناشی می‌شوند. کتابداران آموزش دیده می توانند تخصص خود را در زمینه ذخیره‌سازی داده‌ها و صدور مجوز، ارزیابی کیفیت داده‌ها، و ذخیره‌سازی اطلاعات ایمن و اخلاقی برای کمک به محققان برای رفع برخی از نگرانی‌های مربوط به داده‌ها به کار گیرند.

کتابخانه‌ها همچنین می‌توانند از پژوهش و توسعه اخلاقی هوش مصنوعی از طریق گزینه‌های انتخابی خود پشتیبانی کنند: فناوری‌های هوش مصنوعی را خریداری کنید که استانداردهای اخلاقی برای حفظ حریم خصوصی و فراگیر بودن را رعایت می‌کنند. این امر هم اعتماد کاربران را به کتابخانه ها تایید می‌کند و هم با افزایش تقاضا برای فناوری های هوش مصنوعی اخلاقی، پیامی را به حوزه پژوهش‌های هوش مصنوعی ارسال می‌کند.

کتابخانه‌ها برای سازگاری موفقیت‌آمیز به چه چیزی نیاز دارند؟

ماهیت دگرگون‌کننده هوش مصنوعی به این معناست که کتابخانه‌ها باید در موقعیتی باشند که بتوانند از منابع جدیدبه عنوان تغییرات چشم‌انداز فناوری استفاده کنند و خدمات خود را مطابق با نیازهای متغیر جامعه تنظیم کنند.

برای این منظور، کتابداران ممکن است با آگاهی بیشتر از چشم انداز فناوری بهره مند شوند. از آنجایی که هوش مصنوعی می تواند به طور قابل توجهی به اشتغال در این بخش تغییر شکل دهد، ممکن است برای سازگاری با تغییرات احتمالی در نقش‌هایشان در محل کار، به آموزش نیز نیاز داشته باشند. قابل توجه است که کتابخانه‌ها در بخش‌های مختلف ممکن است به‌طور متفاوتی تحت تأثیر قرار گیرند – برای مثال، کتابخانه‌های دولتی، حقوقی و سایر کتابخانه‌های تخصصی ممکن است بیشتر بر ارائه خدمات مبتنی بر دانش متمرکز شوند.

کتابخانه‌ها باید قوانین، زیرساخت‌ها و فناوری لازم را داشته باشند تا بتوانند هوش مصنوعی را بپذیرند و از آن استفاده کنند. استثناهای متن و داده‌کاوی تحت چارچوب کپی‌رایت برای اجازه دادن به کتابخانه ها برای ادامه انجام ماموریت خود و مشارکت فعال در جامعه هوش مصنوعی بسیار مهم است.

توصیه‌ها

بر اساس موارد فوق، ایفلا توصیه‌های زیر را به دولت‌ها، کتابخانه‌ها و انجمن‌های کتابداری ارائه می‌کند:

دولت ها (و سازمان های بین دولتی، در صورت لزوم) باید:

  • – استثناهای متن و داده کاوی را در چارچوب های کپی رایت لحاظ کنید
  • – اطمینان حاصل کنید که کتابخانه‌ها یا شبکه‌های کتابخانه‌ای زیرساخت‌ها و فن‌آوری‌های لازم را برای سازگاری و استفاده از فناوری‌های هوش مصنوعی دارند.
  • – اطمینان حاصل کنید که هر مقررات مربوط به هوش مصنوعی از اصول حریم خصوصی یا برابری محافظت می کند، و اجازه می دهد تا تلاش هایی انجام شود که از اهداف نوآوری و منافع عمومی حمایت می کند.
  • – اطمینان حاصل شود که کتابخانه ها در توسعه و اجرای برنامه ها و استراتژی های هوش مصنوعی بین بخشی گنجانده شده اند.

انجمن‌های کتابداری و مربیان آموزش کتابخانه باید:

  • – به کتابداران کمک کنید تا تأثیر هوش مصنوعی و ارتباط آن با اصول اخلاقی و حریم خصوصی را درک کنند. مربیان آموزش کتابخانه‌ای باید اطمینان حاصل کنند که کتابداران می‌توانند مهارت‌ها و شایستگی‌های دیجیتالی مناسب را توسعه دهند.
  • – از کتابخانه‌ها برای ایفای نقش بزرگ‌تری در تکامل سیستم آموزشی دفاع کنید، زیرا آنها با تغییرات بازار کار که هوش مصنوعی می‌تواند ایجاد کند، سازگار می‌شوند.
  • -با محققان و توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی تعامل کنید تا برنامه هایی را برای استفاده از کتابخانه توسعه دهند که با استانداردهای اخلاقی و حریم خصوصی مطابقت داشته باشد و به طور خاص نیازهای کتابخانه و کاربران کتابخانه را برطرف کند.
  • – به عنوان انجمنی برای تبادل بهترین شیوه‌ها در مورد استفاده اخلاقی از فناوری‌های هوش مصنوعی در کتابخانه‌ها عمل کنید.

کتابخانه‌ها باید در صورت امکان و مناسب:

  • – به مشتریان خود کمک کنید تا سوادهای دیجیتالی را توسعه دهند که شامل درک نحوه عملکرد هوش مصنوعی و الگوریتم‌ها و سوالات مربوط به حریم خصوصی و اخلاقی است.
  • – به تمرکز تلاش‌ها بر تسهیل یادگیری مادام‌العمر و در صورت امکان، ارائه خدمات به بیکاران ادامه دهید.
  • – اطمینان حاصل شود که هرگونه استفاده از فناوری‌های هوش مصنوعی در کتابخانه‌ها باید تابع استانداردهای اخلاقی واضح باشد و از حقوق کاربران آنها محافظت کند.
  • – فناوری‌هایی را تهیه کنید که به الزامات حقوقی و اخلاقی حریم خصوصی و دسترسی پایبند باشند.

Loading