پیاده‌سازی هوش مصنوعی در خدمات کتابخانه‌های دانشگاهی

در سال ۲۰۲۴، مقاله‌ای با عنوان «بررسی پیاده‌سازی هوش مصنوعی در خدمات کتابخانه‌های دانشگاهی» توسط گروهی از پژوهشگران دانشگاه فناوری دوربان آفریقای شمالی در مجله South African Journal of Library and Information Science منتشر شد. این مقاله به بررسی جامعی از نحوه تحول کتابخانه‌های دانشگاهی از طریق هوش مصنوعی پرداخته و تمرکز ویژه‌ای بر عوامل محرک پذیرش، چالش‌ها و پیامدهای عملی آن، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه مانند آفریقای جنوبی دارد. هدف اصلی مقاله، ارائه بینش‌های کاربردی برای کتابداران و مدیران ارشد به‌منظور اجرای مؤثر ابتکارات هوش مصنوعی در مؤسسات دانشگاهی است.

مقاله، هوش مصنوعی را نیرویی تحول‌آفرین برای کتابخانه‌های دانشگاهی معرفی می‌کند که می‌تواند بهره‌وری و کیفیت خدمات را به‌طور چشمگیری افزایش دهد. پژوهش نشان می‌دهد که هوش مصنوعی قادر است با خودکارسازی وظایف تکراری، شخصی‌سازی تعاملات کاربران و ارتقای بهره‌وری، نحوه ارائه خدمات را متحول سازد. انگیزه اصلی برای پذیرش این فناوری، بهبود دسترسی به اطلاعات و ارتقای تجربه کاربری در محیط‌های دانشگاهی عنوان شده است.

با وجود مزایای بالقوه، مقاله به‌طور انتقادی به موانع مهمی در مسیر پیاده‌سازی هوش مصنوعی اشاره می‌کند، از جمله:

• ‌کمبود تخصص: فقدان نیروی انسانی آموزش‌دیده در حوزه فناوری‌های هوش مصنوعی در بسیاری از کتابخانه‌ها
• ‌محدودیت زیرساختی: نبود زیرساخت‌های فناوری مناسب، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه
• ‌محدودیت مالی: کمبود بودجه برای پیاده‌سازی و نگهداری راه‌حل‌های مبتنی بر هوش مصنوعی
• ‌نگرانی‌های شغلی: ترس از جایگزینی نیروی انسانی توسط اتوماسیون

مطالعه تأکید می‌کند که کشورهای در حال توسعه با چالش‌های شدیدتری مواجه‌اند، زیرا زیرساخت‌های ضعیف‌تر و دسترسی محدودتر به نیروی متخصص، ادغام هوش مصنوعی را نسبت به کشورهای توسعه‌یافته دشوارتر می‌سازد.

در بخش نتیجه‌گیری، مقاله موفقیت در پذیرش هوش مصنوعی در کتابخانه‌های دانشگاهی را مستلزم موارد زیر می‌داند:

• برنامه‌ریزی دقیق و مشارکتی با حضور ذی‌نفعان مختلف
• تشکیل تیم‌های چندرشته‌ای برای اجرای پروژه‌های هوش مصنوعی
• تخصیص منابع مالی کافی
• ترویج فعالانه و آگاه‌سازی درون‌سازمانی برای جلب حمایت

پژوهش، پذیرش مسئولانه هوش مصنوعی را نیازمند رویکردی متوازن شامل آمادگی فنی، حاکمیت اخلاقی و راهبردهای انسان‌محور می‌داند. همچنین از سرمایه‌گذاری در توسعه ظرفیت‌ها و زیرساخت‌ها برای غلبه بر موانع در محیط‌های کم‌منبع حمایت می‌کند.

در نهایت، مقاله تأکید دارد که مدیران ارشد باید پذیرش هوش مصنوعی را صرفاً یک تغییر فناورانه تلقی نکنند، بلکه آن را به‌عنوان یک تحول راهبردی در سطح سازمانی ببینند که نیازمند چارچوب‌های حمایتی جامع است. این مقاله ترکیبی ارزشمند از ظرفیت‌ها و چالش‌های هوش مصنوعی در زمینه کتابخانه‌های دانشگاهی ارائه می‌دهد و توصیه‌هایی عملی، به‌ویژه برای کتابخانه‌های مناطق در حال توسعه، در مسیر نوآوری دیجیتال و مدیریت محدودیت‌ها مطرح می‌سازد.

منبع:

A review of artificial intelligence implementation in academic library services (2024),Nombuso Phamela Zondi , Ayogeboh Epizitone , Ntando Nkomo , Peggy Pinky Mthalane , Smangele Moyane , Mthokozisi Luthuli , Mbalenhle Khumalo , Samkelisiwe Phokoye, South African Journal of Library and Information Science.